80 yılda tam 800 kat sivilleştik

Avrupa Birliği üyesi ülkelerin temel dinamikleri arasında yer alan sivil toplum kuruluşlarının sayıları Türkiye'de de hızla artıyor. Dernek sayısının 205 olduğu 1938'den bugüne kadar Türkiye'de 150 binin üzerinde yeni dernek kuruldu. CHP'nin tek parti iktidarı ve darbe dönemlerinde azaltılan dernek sayısı, 1980 sonrasında patladı. Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi Danışmanlarından Fikret Tokgöz, dernek sayısının Türkiye'nin demokratikleşmesiyle orantılı olduğunu dile getirdi.

Türkiye'de örgütlenme hürriyetini sınırlandıran geniş ve yaygın bir mevzuat ve çok sayıda uygulamanın mevcut olduğuna dikkat çeken Tokgöz, tüm bunlara rağmen önümüzdeki yıllarda sivil toplum örgütlerinin sayısının hızla artacağını dile getirdi.

Avrupa Konseyi STK Koordinatörü Sunay Demircan, çeşitli amaçlarla cemaatler oluşturan toplulukların yerini bugün artık dernek vakıf, sendika gibi sivil toplum kuruluşlarının aldığını belirtti. Türkiye Üçüncü Sektör Vakfı Başkan Yardımcısı İnal Avcı ise AB'ye entegrasyon sürecinde ve sosyal dokusunun oluşumunda STK'ların oynadığı olumlu role işaret ederek, "Türkiye'nin STK'ların rolünü algılaması ve uygun adımları atmasının kaçınılmaz olmuştur" dedi.

Türkiye'deki 152 bin 369 derneğin 3 milyon 500 bin kayıtlı üyesi bulunuyor. 4 bin 545 vakfın üye sayısı ise bilinmiyor. Türkiye'de meslek odaları içinde en fazla üyeyi 4'er milyon üye ile Esnaf ve Ziraat Odaları barındırıyor. Bunların ardından 1 milyon 250 bin üye ile TOBB, 250 bin üyesi ile TMMOB, 70 bin üye ile Türk Tabipler Birliği, 22 bin 500 üye ile Eczacılar Odası, 52 bin üye ile TURMOB geliyor. Kooperatiflere üye sekiz milyon insanın bulunduğu Türkiye'de içşi sendikalarının 2 milyon 751 bin, memur sendikalarının ise 788 bin üyesi bulunuyor.

Türkiye'deki dernek sayısı, 1938'de 205 tane iken, 1950'ye kadar geçen CHP'nin tek parti iktidarı döneminde sadece bin 800 tane daha dernek kurulabildi. Çok partili hayata geçişin tarihi olan 1950'den başlayarak 20 yıl içinde Türkiye'de tam 40 bin adet yeni dernek kuruldu. Bu dönemde, 1950 itibariyle 2 bin 11 olan dernek sayısı 1970'de 42 bin 170 sayısına ulaştı. 1970-1980 arasında ise kurulan yeni dernek sayısı 12 bin 144'le sınırlı kaldı. 12 Eylül 1980 sonrasında darbecilerin yüzlerce derneği kapatması sonucu dernek sayısında görülen azalma bir yıl sonra yerini sivil toplum patlamasına bıraktı. 1981 ile 2001 yılları arasında 100 binin üzerinde yeni dernek kuruldu. İçişleri Bakanlığı verilerine göre, Türkiye'de bugüne kadar 150 binin üzerinde dernek kuruldu. Bu derneklerin 77 bin 259'u faal olarak çalışıyor. Derneklerin amaçlarına göre sayıları ise şöyle: Sosyal amaçlı 27 bin 416, dini konulu 15 bin 571, sportif amaçlı 10 bin 233, kültürel amaçlı 28 bin 97, üniversite öğrenci dernekleri 98, kapatılan dernek sayısı 75 bin 110.

RECEP YETER, İSTANBUL

----------------- imza------------------

----------------- imza------------------