AİHM ihlali

Başörtüsü taktığı için İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden atılan Leyla Şahin'in temyiz başvurusunu inceleyen Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, "üniversitelerdeki başörtüsü yasağının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı olmadığı" yönünde nihai karara vardı. Mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin kararını "esas" aldı ve başörtüsüne müdahalenin "gerekli" olduğuna hükmetti. Kararda, bu gereklik, "Türkiye'de dini kurallara dayalı bir toplum isteyen aşırı grupların varlığı ve başörtüsünün sembol olduğu" iddiasına dayandırıldı.

AİHM'nin temyiz organı niteliğindeki Büyük Daire, İstanbul Üniversitesi eski öğrencisi Leyla Şahin'in temyiz başvurusuna ilişkin 2004 Haziran'ında alınan kararı dün onadı. Daire, Türkiye'deki üniversitelerde türban yasağının insan hakları ihlali olmadığına nihai olarak hükmetti. 17 yargıçlı Büyük Daire, iddia konusu olan 5 maddeden 3'ünde 16'ya 1 şeklinde oy kullandı. AİHM'nin kararı için başka temyiz yolu bulunmuyor.

"Türkiye'deki Anayasa Mahkemesi'nin üniversitede türbana izin verilmesinin Anayasa'ya aykırı olduğu yolundaki" kararına atıfta bulunan Mahkeme, Yüksek İdari Mahkeme'nin de "üniversitelerde türbanın takılmasının cumhuriyetin temel ilkeleriyle bağdaşmadığı yolunda görüş belirttiğini" hatırlattı. Daha önce ilgili dairenin verdiği gerekçeli kararın içeriğine katıldığı görülen büyük daire, "üniversitelerdeki türban yasağının, başvuruyu yapanın üniversiteye kayıt olmadan önce de var olduğu ve bu sınırlamanın başvuru sahibi tarafından bilinmesi gerektiği" kaydedildi.

Gerekçeli kararda, Türkiye'de başörtüsü konusundaki müdahalenin "gerekliliği" konusunda birbirlerini tamamlayan laiklik ve eşitlik ilkesinin temel alındığının gözlendiği ifade edildi. Kararda, Türk Anayasası'nda laikliğin, demokratik değerlerin korunması, din özgürlüğü ve vatandaşların yasalar önünde eşitliği ilkelerini sağladığı bildirildi.

Gerekçeli kararda, laiklik ilkesinin, Türkiye'de demokratik sistemin korunması için gerekli olduğu da vurgulandı. "Türk Anayasası'nda kadın haklarının korunduğu" hatırlatılan kararda, kadın-erkek eşitliğinin AİHM tarafından, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin en önemli maddelerinden biri olduğu ve üye ülkeler tarafından da uygulanmasına büyük önem verildiği kaydedildi. Kararda, bunun Türk Anayasası'nda da önemli bir yer aldığına işaret edildi. Gerekçeli kararda, Türkiye'de aşırı siyasi hareketlerin varlığının ve bu hareketlerin kendi dini sembolleri ve dini kurallara dayalı bir toplum dayatma isteğinin gözardı edilmemesi gerektiği vurgulandı.

Davacı Leyla Şahin'in avukatı Kazım Berzeg, AİHM Büyük Dairesi tarafından verilen kararın "AB Temel Haklar Bilgirgesi"nde yer alan "Eğitim ve öğrenim özgürlüğü hakkı yüksek öğrenimi de kapsar" maddesine ters düştüğünü söyledi. AİHM başörtüyle öğrenim görme hakkını belirleyecek tek merci olamayacağını belirten Berzeg, "AİHM'nin bu kararı Türkiye Cumhuriyeti'nin iç politikasına direk olarak bir etki yapmaz" dedi.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin "Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü" başlıklı 9. maddesi şöyle:

1 Herkes düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, din veya inanç değiştirme özgürlüğü ile tek başına veya topluca, açıkça veya özel tarzda ibadet, öğretim, uygulama ve ayin yapmak suretiyle dinini veya inancını açıklama özgürlüğünü de içerir.

2 Din veya inancını açıklama özgürlüğü, ancak kamu güvenliğinin, genel sağlığın veya ahlakın, ya da başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için demokratik bir toplumda zorunlu tedbirlerle ve yasayla sınırlanabilir.

AİHS'nin "Özel hayatın ve aile hayatının korunması" başlıklı 8. maddesinde de şöyle deniliyor:

1 Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

2 Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik, kamu emniyeti, ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın,ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir toplumda, zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüş olmak koşuluyla söz konusu olabilir.

AİHM'deki dava sürecinin içinde olan Tüm İlahiyat Fakültesi Mezunları ve Mensupları Derneği Başkanı Selahattin Yazıcı, " AİHM sınıfta kalmıştır. Eğitim hakkını engelleme, insan hakkına tecavüz bu davanın gerekçesinde yoksa nerede var. Bu dava, Güneydoğu'dan giden bir dava olsaydı çok daha farklı bir tutum alınır mıydı? Bu sonuç, Avrupalıların kendi tabiyetleri dışında insan haklarına ne derece şaşı baktıklarını ortaya koyuyor. Avrupalıların hak ve hukuk kayıtlarında Müslümanlar yoktur" dedi.

İnsan Hakları Derneği Başkanı Yusuf Alataş, hayal kırıklığına uğradığını belirterek, "İnsan hakları kaygısının siyasi kaygıların üzerine çıkacağını umuyorduk, ne yazık ki öyle olmadı" dedi. Başörtüsü yasağı ile ilgili kamu düzeni gerekçesinin öne sürüldüğünü kaydeden Alataş, "Ben türban yasağının kamu düzenini nasıl sağladığını anlayabilmiş değilim. Kılık kıyafet nedeniyle öğrenim özgürlüğünün kısıtlanmasını hukuk devletiyle bağdaştıramıyorum. Karar hukuki değil." diye konuştu.

Sağlık-İş Başkanı Mustafa Başoğlu da, Türkiye'deki başörtüsü yasağının insan hakları ihali olmadığına ilişkin kararın altına imza atanların ya insan haklarının ne olduğunu bilmediklerini ya da İslam'a karşı özel bir saplantılarının olduğunu söyledi. Başoğlu, "Din ve vicdan özgürlüğünün bütün uluslararası sözleşmelerle güvence altına alındığını reddeden AİHM'nin, insan hakları koruyuculuğundan çok İslam'a ve Türkiye'ye karşı bir tavır sergilediği artık iyice anlaşılmıştır" dedi.

Mazlum-Der Başkanı Cevat Özkaya, kararın kendisi için sürpriz olmadığını belirterek, "Avrupa ülkelerinde başörtüsüne karşı alınan tavırlar böyle bir karar çıkabileceğini gösteriyordu. Dünyanın bu konuda gittiği sıkıntılı bir süreç var ve AİHM kararı da bunun devamı niteliğinde" dedi. Özkaya, şöyle konuştu: "Karar böyle çıktı diye kimse başörtüsü özgürlüğü mücadelesinden vazgeçecek değil. Bu mücadelenin sürmesi gerekiyor. Bu konuda son noktayı koymak o mercilerin hakkı değil."

YÖK Başkanı Prof. Dr. Erdoğan Teziç, AİHM'nin kararının iç hukukta bağlayıcı özelliği bulunduğunu belirterek, "Kararın uluslararası planda olması, Türkiye'nin bundan böyle aksi yönde bir düzenleme yapma olanağını da ortadan kaldırıyor" diye konuştu. CHP Grup Başkanvekili Ali Topuz ise AİHM'nin kararını "Artık ne Başbakan'ın ne de TBMM Başkanı'nın türban konusunda farklı siyasetlerini yürütme imkan kalmamıştır" diye yorumladı. Topuz, benzer davaların AİHM'de açılamayacağını savunarak, "Bu aşamadan sonra, bundan önceki benzer ısrarı yapmak, AB kurumuna tavır koymak anlamına gelir" dedi.

----------------- imza------------------

----------------- imza------------------