Kara para, ak akçe

Karapara tabirini uzunca bir müddettir kullanıyor halkımız. Kamu otoritelerinden gizlenen faaliyetlerin finansmanını veya bu tür faaliyetlerden el de edilen gelirleri ifade ediyor bu tabir.

Tabiatıyla karapara, kayıtdışı olgusuyla sık sık karıştırılıyor. Ancak kayıtdışı, daha ziyade özü itibariyle hukuka aykırı olmayan, ancak çeşitli sebeplerle belgelenmeyen faaliyetleri ifade ediyor. Bu çerçevede faturasız satış, bordrosuz istihdam, çeşitli hibe ve sadakalar ile belgelenmesi mümkün olmayan çeşitli iktisadi faaliyetlerin tümünü ifade ediyor kayıtdışı.

Oysa karapara akışı pekâlâ belgeli olabiliyor. Karapara, belki kayıtdışında oluşuyor, ancak bu karaparanın her zaman kayıtdışında kalacağı anlamına gelmiyor. Yeri geliyor bu paranın sisteme sokulması gerekiyor. Karapara aklama dediğimiz şey, işte bu süreci ifade ediyor.

Karapara ile mücadelenin temelini de bu aklama anı oluşturuyor. Çünkü oluştuğu veya kullanıldığı noktalara erişemeyen kamu otoritesi, karaparanın sisteme girdiği noktaya odaklaşmayı tercih ediyor.

Şüphesiz ki, karapara ile mücadelenin asıl maksadı karaparanın gerekçesi olan suç unsurunu dizginlemek. Tabiatıyla bu mücadele çeşitli dönemlerde farklı öncelikleri içeriyor.

Sözgelimi 1990''lı yıllarda karapara ile mücadelenin gerekçesini 1980''lerde artan uyuşturucu trafiğini engellemek oluşturuyordu. Bu yıllarda, başta Birleşmiş Milletler olmak üzere bazı uluslararası kuruluşların girişimleriyle, üye devletlerden uyuşturucuya karşı sahici tedbirlerin alınması istenmiş, uyuşturucu trafiğini ve karşılığında ortaya çıkan nakit akışını inceleyen özel birimler kurulmuştu. O yıllarda karaparanın takibi ve teşhisi, uyuşturucuyla mücadelenin en önemli ayağını oluşturdu.

O yıllarda karapara ile mücadele, belki uyuşturucu trafiğini azaltmadı, ama ilginç bir hususu da ortaya çıkardı: Uyuşturucu mafyasının en büyük ortağı bizzat devletlerdi. Örneğin ABD''nin istihbarat birimi CIA''nin sadece kendi ülkesinde değil, aynı zamanda dünyanın hemen hemen her bölgesinde uyuşturucu altyapısını şekillendirdiği anlaşıldı. Bizzat CIA ajanlarının itiraflarından, uyuşturucu trafiğinin geçtiği her ülkede, belli bazı devlet erkânının da bu işe karıştığı tesbit edildi.

Türkiye''de bunun ispatı, tabiidir ki, ciddi bir karapara operasyonu sayesinde ortaya çıkmadı. Susurluk kazası, biz üstünü ne kadar örtmek istesek de, uyuşturucu ve karapara takibinde ısrarlı yabancı kuruluşların raporlarına geçmeyi başardı. Karaparaya karşı önlemler paketini meclisten henüz geçirdiğimiz günlerde patlak veren kaza ve sonrasındaki gelişmeler, karapara ile mücadelenin ne kadar gecikmiş olduğunu gösterir mahiyetteydi.

Öte yandan 2000''li yıllarda yeniden şekillendirilen karapara ile mücadele yöntemlerinin gerekçesini terör oluşturuyor. 11 Eylül saldırılarının ardından terörün finansmanı ile karapara arasındaki sıkı ilişki ve ortak yöntemler, ABD''nin tüm dünyada karapara ile mücadeleyi zorlamasına sebep oldu. Birçok ülke bu süreçte, karapara ile ilgili yeni mevzuat oluşturmak zorunda kaldı. Bugün bu ülkelerde bankacılık sistemi karaparanın aklanması ve terörizmin finansmanı konularında ciddi denetimlerden geçiyor.

Bu yoğun denetimlerin, bankacılık sistemi üzerinde muazzam bir ekstra yük getirdiği ortada. Karapara denetimine yönelik baskılar zaman içinde o kadar arttı ki, bankacılık aracılık maliyetlerini etkilemeye başladı. Öyle ki, ABD''nin seçtiği teröre karşı tedhiş mantığının bir şeklinin de bu alanda uygulanmaya başladığını ifade edenler bile oldu.

Karapara ile mücadelenin suç odaklı faaliyetlerin azalmasına katkı sağlayıp sağlamayacağını zaman gösterecek. Ancak hiç değilse, bu süreçte küresel terörün gerçek mahiyetine ilişkin bazı ipuçlarının ortaya çıkmasını temenni ediyoruz.