250 yıl sonra aynı soru

Vay be, Türk Ceza Kanunu''nun 301. maddesi dokunanı yakan cinstenmiş… Dışarıdan bakanlar TCK 301. madde yüzünden Türkiye''yi sürekli eleştiriyorlar… Hrant Dink ile Orhan Pamuk''u yargılamada kullanılan maddeye Türkiye''de neredeyse herkes karşı çıkıyor: İnsan hakları dernekleri kadar TÜSİAD da karşı 301''in bugünkü biçimine… TBMM Başkanı Bülent Arınç da, yasama organının başı olarak, “Elbette değişebilir” dedi 301. madde ile ilgili bir soruya muhatap olduğunda… Fakat baksanıza, böylesine yaygın tepki çektiği ve kanla da sınandığı halde, maddenin değişmesi yönünde herhangi bir adım atılamıyor...

Montesquieu, bir toplumdaki yasalar ile o toplumun coğrafyası ve ikliminin kültür üzerindeki etkisi arasında bağ kuran tezinde de haklı galiba; oysa o tezi “Ne yani, hukukî uygulamalar ülkelerin ekvatora yakınlık-uzaklığına göre mi değişiyor?” eleştirilerine mâruz kalıyordu.

Fransız filozofu Montesquieu (1689-1755), bilen biliyor, bugünün gelişmiş demokratik sisteminin temelinde varlığı güçlü bir biçimde hissedilen pek çok fikrin ya babası, ya da taşıyıcısıdır. 1748''de kaleme aldığı ve üzerinden iki yıl geçmeden başta İngilizce olmak üzere yabancı dillere çevrilen ''Kanunların Ruhu'' adlı eserinde ileri sürdüğü tezler, ABD anayasasını kaleme alanları da derinden etkilemişti. Anayasaya dayalı yönetim, yasama-yürütme-yargı organları arasına duvar çekmeyi öngören ''kuvvetler ayrılığı'' ilkesi, bireysel özgürlükler ve hukukun üstünlüğü kavramlarını Montesquieu güçlü bir biçimde vurgulamış, köleliğin ilga edilmesi gerektiğini de savunmuştu.

''Kanunların Ruhu'' eserinde yer alan tezlerin en zayıfının bile dayanağı varmış demek ki… 301 üzerindeki tartışmalarda, maddenin gerekliliğini savunanlar, daha çok ''bize özgü'' şartlara atıfta bulunuyorlar çünkü: Coğrafyamız ve iklimimiz kültürümüzü belirliyor, o da bazı kısıtlamaların yasalarda yer almasını gerektiriyor…

Bir ülkede yasaların bulunması, ihtilâfların yargı tarafından çözülmesi, sistemin diğer organlarının (yasama ve yürütme) yargının kararlarına boyun eğmesi, yargının da yasama organı tarafından çıkartılan yasalarla kendini bağlı sayması, o ülkeyi ''hukukun üstün'' olduğu bir ülke haline getirmiyor maalesef. Bireysel özgürlükleri koruduğu gibi toplumun genel çıkarını da gözeten bir de ''değer'' gerekiyor. Cumhuriyet, monarşi veya despotizm olabilir bir ülkenin yönetim biçimi Montesquieu''ya göre, önemli olan sistemi ayakta tutan ''değer''dir. Montesquieu, cumhuriyeti ayakta tutan değeri ''erdem aşkı'' olarak belirliyor; despotik yönetimler ise, yine ona göre, yöneticiden duyulan ''korku''ya dayanıyor…

Cumhuriyet erdem aşkıyla ayakta kalıyor; korkuya dayalı rejimler ise ister istemez despotik olmak zorunda. İki ucu doğru değerlendiren Montesquieu''nun gönlü, zamanının şartlarının da etkisiyle, ''onur'' üzerine oturduğunu söylediği krallık yönetiminden (monarşi) yanaydı.

Türkiye, Montesquieu eksenli bir sınavla karşı karşıya bugün: Toplumun çıkarı da o yönde olduğu için özgürlükleri gözeten bir yönetim anlayışını bütünüyle benimseyecek mi, yoksa korkuların egemen olduğu -bu yüzden de olgunlaşmamış- bir sistemle yoluna devam etmeye mi çabalayacak?

Sizce hangisi olacak?