Dikkat paranoya aramızda

Öncelikle bir davranış bozukluğu değil, düşünce, muhakeme ve yargı bozukluğudur. Aksine kanıtlar ileri sürüldüğü, gerçekçi, doğru, makul, mantıklı kanıtlara rağmen bir türlü değiştirilemeyen gerçek dışı inanışlar topluluğuna biz hezeyan diyoruz. İşte paranoya, hezeyanlı bozukluktur, öncelikle hezeyanların ön planda geldiği bir bozukluktur. Dolayısıyla makul, mantıklı, gerçekçi, objektif kanıtlar ileri sürülmesine rağmen bir türlü değiştiremediğimiz sistemli, o gün içinde yaşadığımız kültürel değerlere ters düşen tuhaf anlayışlar, mantık ve gerçek dışı inanışlar topluluğudur. Bunlara biz hezeyan diyoruz. Bu hezeyanları daha çok ön-planda gösteren psikiyatrik bozukluklara da paranoya diyoruz.

Bu paranoya gerçek dışı birtakım hezeyanlar hakim olduğu zaman sözünü edebileceğimiz bir şeydir, ancak hezeyan düzeyinde olmayan ama her şeye şüphe ve kaygıyla bakan insanlar var ki biz bunlara şüpheci karakter bozukluğu, kişilik bozukluğu diyoruz. Bunlar sır vermezler, kimseyle bir şey konuşmazlar, ilerde hakkında delil olmasın diye fotoğraf bırakmazlar, yazılı belge vermezler, her şeyi belgeye dayandırırlar vesair.

Söz edilemez, ama, Türk toplumu için çok özel bir şey söyleyebiliriz. Benim kişisel kaanatim şu ki; karı kocasına, kardeş kardeşe, komşu komşuya varana kadar insanların samimi olmadığı, akıllarında gizli birtakım fikirler taşıdıkları, bu yüzden dikkatli olunması gerektiği şeklinde bir güvensizlik yaşanmaktadır. Bu bizim toplumda daha fazladır. Hezeyan düzeyinde olmamakla birlikte toplumun birbirine olan güven ve inancının sarsılmasından kaynaklanmış bir toplumsal psikolojidir. Olsa olsa medyatik olarak toplumsal paranoya denebilir ama hezeyan değildir.

Adam sebebi olmazsa benle konuşmaz, komşuya sır verilmez, ona bilmem ne yapılmaz gibi bir güvensizlik yoğun olarak yaşanıyor toplumumuzda. İnsana güvenmiyorsunuz bizim toplumumuzda.. Devlet, memuruna güvenmiyor. Her şey kontrol. Kontrol. Kontrol.. Kontrol.. İmza.. İmza.. İmza.. Bürokrasinin çokluğu.. En önemli etkilerden birisi hiç kimsenin kimseye güvenmediği bir toplum yapımızdan kaynaklanıyor. Ama bu bize özel değil, Selçuklu İmparatorluğu'ndan beri var. Sultan Sancar'ın en önemli davranışı kimseye güvenmemesidir. Kültürel kökü var bu işin. Bu bir hastalık değil. Hastalık başka, güvensizlik başka. Bu bir şahsiyet yapısı. Bu bir toplumsal tutum, kültürel bir etki. Bunu terketmemiz gerekiyor.

Şu olur. Çok önemli bir nokta bu. Bu tür hezeyanlara sahip olan insanlar kendi yakın çevresindeki aile bireylerine de gerçeğe yakınmış gibi, makul gibi gelen birtakım fikirleri ileri sürerler. Diğer insanlar da buna inanırlar. Dolayısıyla hezeyanlar paylaşılır. Biz buna paylaşılmış hezeyanlı bozukluklar diyoruz.

Yok bu başka bir şey.. O şu. Kendisinin takip edildiğini MİT'in ve CIA'nın takip ettiğini makul ve mantıklı fikirlerle ileri sürerler. Diğer insanlar da sağlıklı insanlar da buna inanırlar. Doğru bu derler. Oysa gerçek değildir. Ve iddia ederler. Mesala benim tanıdığım bir hasta var. Başbakan'ın, Cumhurbaşkanı'nın kendisini takip ettiği şeklinde birtakım iddiaları vardır. Kocası da bunun doğru olduğunu iddia eder. Kocası hasta değil halbuki. Anlatabiliyor muyum?

Hah.. Sistematik hale gelir. Paranoyada olan sistematiktir. Şimdi bakın iki düşünce bozukluğu vardır. Eski dilde konuşalım: Mümkün fakat gayr-i varit olan. Eksik olan da budur. Bir de kıskançlık paranoyası vardır. Bir kadın ya da erkeğin eşini aldatması mümkün olabilir. Fakat olmadığı halde oldu diye iddia edenler vardır. Mümkündür ama gayr-i varittir. Olmamıştır. Bir de gayr-i mümkün gayr-i varit vardır. Akla, mantığa uygun değildir. Bir de olabilmesi de imkansızdır. 'Uzaydan gelen canlılar bu gece beni götürdüler' şeklinde bir iddia gibi. Gayr-i mümkün gayr-i varittir. Bu ikisi arasındaki terkibi çok iyi yapmak lazım. Bu çok önemli. Kıskançlık paranoyasında aldatılma ile ilgili sorunlar önplana çıkar. Mümkün ama gayr-i varitler cinsindendir.

Tedavisi mümkün fakat güçtür, zaman alıcıdır. Kişi hasta olduğunu kabullenmediği için, hastalığının farkında olmadığı için tedavi arayışı içinde olmaz. Paranoya davranışlara yansır, böylece farkederiz. Yani gizli fikirlerinden bahsetmeyen insan sayısı çok enderdir. Günün birinde açık verir.

O da toplumsal bir şüpheci karakterden kaynaklanıyor. Tam bir güvensizlik yani.. Bireye güvenmiyorsun, topluma güvenmiyorsun. Böyle bir şeyimiz var. Aşırı önlemlere kadar götürür insanı, enerji harcatır.

Paranoyaklar kendilerini korumak için saldırırlar. Şüphe karşısında kendilerine yapılabilecek sandıkları bir saldırıyı önlemeye karşı silahlı gezerler. Bu yüzden tıbbî muayene yapılmadan silah ruhsatı verilmemesi lazım geldiğini hep söylüyorum.

Tabii. Paranoyak insanlar daha çok burnu büyük insanlardır. Özel yeteneği olduğunu söyleyen insanlardır. Ben özel bir kişiyim ki CIA beni takip etsin canım. Değil mi? Allah tarafından verilmiş çok özel yetenekler var sanırlar. Öyle inanırlar. Çok iyi, çok güzel, ikna edici ve kandırıcı konuşurlar. Bunun önüne geçecek tek yöntem bilgilendirmedir. Toplumu bu konuda bizim gibi insanların bilgilendirmesi esasıdır. Yaptığımız röportaj da bilgilendirme amacına yöneliktir.