Yanılıyorsun, ben “ubâlî” değil; “lâ-ubâlî”yim!

Yaşamamı zorlaştıracak konularda, henüz yaşama''nın değilse bile yaşam''ın kendisini, elinin tersiyle itecek denli, biteviye “Lâ-ubâlî” demekten yorulmuş, huysuz ve aksi adamın biriyim; biliyorum.

Taşrada nârâ atmak yerine, evimde çığlığı tercih edişim bundan.

Peşinde olduğum, uğrunda ömrümü heba etmekten çekinmediğim, hesabı verilmemiş bir ''lâ'' ile birleşmesi imkânsız bir ''bâl''in takipçisi olduğum içindir ki hiç tereddüt etmeden gözüne baka baka sana “Lâ-ubâlî” diyorum, ey tâlib!

Evet, ne yazık ki sen, lâubâli olduğun hâlde bir türlü “Lâ-ubâlî-meşreb” olamadığın ve dahî, şu denî âleme, yani dünyaya, göğsünü gere gere “Lâ-ubâlî” diyemediğin için; rahatımı bozup ben sana —hem de açıkça— “Lâ-ubâlî” demek zorunda kalıyorum.

''Lâ'' gibi olumsuzlayıcı bir edatı kullanmış olmama bir mânâ veremeyişin, gerçekte, senin lâubâliliğinin bir sonucu. ''Bâl'' nedir, onu bile bilmiyorsun; zira bâlinin farkında değilsin. O denli lâubâlisin ki inanarak “Lâ-ubâlî''yim” bile diyemiyorsun. Güya lâubâli işler yapıyorsun, işlerini lâubâlice yapıyorsun ve fakat bir kez bile hakkını vermek suretiyle “Lâ-ubâlî” demeyi beceremiyorsun.

Korumakla mükellef olduğuna inandığın sahici bir ''bâl'' hiç olmadı hayatında. Lâubâli biri oldun; yaptıklarını hep lâubâlilikle yaptın; öyle ki lâubâli davranmaktan hiç gocunmadın; lâubâliliklerinin bedelini/maliyetini hiç hesap etmedin.

Lâubâliydin, lâubâliceydin, lâubâlilik peşindeydin, ama dünyaya açıktan açığa “Lâ-ubâlî” diyen azınlığın safına geçme yürekliliğini hiç gösteremedin.

Lâ-ubâlî, belki bilirsin, Arapça bir deyiş. Kısaca, “Önemsediklerinizi önemsemiyorum; ciddiye aldıklarınızı ciddiye almıyorum; dünyayı umursamıyor ve dolu zannettiklerinizin dolu olmadığını bildiğim içindir ki onlara boşveriyorum” demek... Bir fiil cümlesi yani. Çok ciddi bir tepki, çok köklü bir tavır; öyle ki ısrarla teferruata muhalefet eden, lâf u güzafı umursamayan, umursamadığı için herkesçe umursananları küçümseyen, yok sayan, dikkat ve ciddiyeti kendi makam-ı hassına sarf ve tahsis etmeyi marifet bilen ehass''ul- havassa mahsus bir tavır...

Bu nedenledir ki tasavvuf ıstılahatında “lâ-ubâlî” demenin, “lâ-ubâlî''yim” demenin bir haysiyeti, çok ciddi bir mânâ ve ehemmiyeti vardır. Öyle her babayiğit nefsine itimad edip el-âlem karşısında “Lâ-ubâlî” diyemez; “Lâ-ubâlî''yim” iddiasıyla ortaya çıkamaz.

Lâubâlî-meşreb ol takvâda hırs-ı hâma düş

Kâm-yâb olmak yolunda vâdi-i nâ-kâma düş

Dünyadan aklın sıra ''kâm'' almak istiyorsun; gönlün hakkını veremediğin için de hakkıyla “Lâ-ubâlî” demenin bedelini ödemeye yanaşmıyorsun.

''Bâl'', önem verilmesi, dikkat edilmesi gerekendir; bir tür hâldir, hâledir, ciddiyettir, titizlik göstermektir, herşeyden evvel önemsenmesi gerekeni önemsemektir (İng. state/condition/attention; Alm. Zustand/Beachtung/Aufmerksamkeit).

Bir tarafınla “zû-bâl”e (notable/considerable/serious; beachtlich/wichtig/ernst) mütemayil olabilmelisin ki diğer tarafın hakikaten “ferağ''ul-bâl” (leisure; Muße) olabilsin. Demek ki aslâ “meşgul''ul-bâl” olmaktan, dalmaktan, dalıp gitmekten korkmamalısın!

Bak, şair, senin gibi dünyadan değil, bilâkis cânandan kâm istemiş; ama nasıl?

Gerçi cânândan dîl-i şeydâ içün kâm isterem

Sorsa cânan bilmezem kâm-ı dîl-i şeydâ nedir

Sanma ki şaire özendiğin için, yani güya ''bilmediğin'' için seni ayıplıyorum; tam da aksine seni “bilmediğini bilmediğin” için ayıplıyorum. “Lâ-ubâlî” deseydin, işimi gücümü bırakıp sana “Lâ-ubâlî” demez; seni lâubâli olmakla, lâubâliliğe kalkışmakla suçlamazdım.

Araplar “Mâ bâluke?” diye sorarlar. Kişiye bâlini sormak ile hâlini sormak eş gibi görünür. Oysa bu tamamiyle doğru değil. Çünkü bâli olmayanın, hâli de olmaz.

Ey talib, sen kendinden gayrı her şeyin hâlini merak ediyorsun, ama ne garip ki kendi hâlin umurunda bile değil. Hâlsizsin bu yüzden. Lâubalisin ve fakat “Lâ-ubâlî” değilsin. Dünyanın sana “Lâ-ubâlî” demesini istemediğin için, ona, onu önemsemediğini söyleyemiyorsun.

En iyisi sen, hakkıyla “Lâ-ubâlî” deyip ''her'' ile ''hep'' karşısında ubalî; ''hiç'' karşısında lâubâli olmaktan vazgeç!