Memleket Meseleleri

Endonezya ve ardından Çankırı'da yaşanan depremler, gündemi tekrar değiştirdi, yine deprem ve İstanbul'u bekleyen tehlikeler konuşulmaya başlandı. Doğrusu bu durum, özellikle televizyonculara, bilimadamlarını kıyasıya tartıştırmak bakımından iyi bir fırsat da oluşturuyor.İTÜ Maden Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Aykut Barka, depremler konusunda temkinli açıklamalarıyla dikkat çeken önemli bir bilim adamı. İstanbul Üniversitesi'ndeki eğitimden sonra, İngiltere'deki Bristol Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği'nde eğitimini sürdürmüş. Kendi alanıyla ilgili birçok bilimsel çalışması yayınlanmış Prof. Dr. Aykut Barka'nın. Prof. Dr. Aykut Barka ile son depremlerden hareketle İstanbul'da yaşanması kuvvetle muhtemel depremi konuştuk.

İstanbul için risk devam ediyor

1976'dan beri, Kandilli'nin kurduğu bir sismik ağ var ve onun ölçtüğü depremler var. Ondan öncesi çok daha az biliniyor. Araştırma gemisinin görebileceği şeyler var, göremeyeceği şeyler var. Geminin, deniz içinde devam eden fayın ucunu görebilmesi mümkün değil. Gemi, yüzyıllardır çalışan fayın izini görebilir. Ama, onun depremle ilişkisini göremez. Ve bunu da kesit olarak görüyor. O kesitin de belirli bir çözünürlüğü var. 5-10 metre bazında bir çözünürlüğü var.

Bunun anlamı, 5-10 metreden veya 10 metreden bir tane ölçü alabiliyor demektir. Bazen fay genişliği iki metre olabiliyor, bazen daha fazla. Geminin alacağı bilgi, sınırlı bir bilgidir. Bunun için daha güncel ve modern aletlerle donatılmış araştırma gemilerine ihtiyaç var. Diğer bir önemli ve yapılması gereken çalışma da, detay batimetri çalışmasıdır. Batimetri, deniz tabanının morfolojisini veriyor. O morfoloji içinden de biz, fayların oluşturduğu özel bir yüzey şekli vardır, o fayın nereden geçtiğini bilebiliyoruz. İşte o yapılmadı daha. O yapıldığı an, fayı daha rahat bir şekilde izleyebileceğiz.

Evet, İstanbul için risk devam ediyor.

İki defada kırılsa da deprem büyük olur

İki farklı görüş var: "Marmara Denizi'ndeki fay bir kerede kırılırsa tehlike büyük. Ama birkaç küçük depremle kırılabilir ve böylece tehlike azalmış olur." Bu görüşler için ne düşünüyorsunuz? Marmara'yı nasıl bir tehlike bekliyor?

Tarihsel depremlere baktığımız zaman Marmara'da büyük depremlerin oluştuğunu görüyoruz. Böylece Marmara'daki depremi, "küçük depremlerle geçer" diye hafife alamayız. Körfez'in ağzına kadar gelip Gaziköy'e havadan geçmiyor fay. Denizin içinden geçiyor. Ama öyle ama böyle, farklı bir fay geometrisi ile geçiyor. 20 kilometrelik bir zon içinden bir şekilde geçiyor. Bunun geçmişte büyük depremler oluşturduğunu biliyoruz. Bir de burada ana kırığa bağlı normal fay mekanizmaları var. Onlar da sürekli deprem oluşturuyor. Buradaki mikro-aktiviteye bakıp bazıları, "Burada büyük deprem olmaz, küçük depremler yaşanır" diyebilir. Bu bir yaklaşımdır. Ama bu yaklaşımların içine büyük depremleri koyamıyorsunuz. Madem ki burada büyük deprem oluyor, demek ki uzun bir fay var, doğrultu atımı bir fay var ve bu fay, o büyük depremleri oluşturuyor. "Küçük veya orta ölçekli depremlerle bu işi atlatabiliriz" diyen grup, tarihsel depremleri göz ardı ediyor. Bir başka grup da, tek çizgi halinde tek bir fay koyuyor. Ben o tek fayın oluştuğuna da inanmıyorum. İki parçalı olabilir, iki deprem de yaşanabilir ve bu depremler de hatırı sayılır büyüklükte olacaktır. Kesin olarak tesbit edebilmek için daha detaylı çalışmalar yapmak gerekiyor. Tarihsel depremlere ve buradaki fayın hızına baktığımızda, buradaki riski tarfi edebiliyoruz. İstanbul için birşeyler yapılması açısından bu bilgi bile yeterlidir.