Memleket Meseleleri

Geçtiğimiz haftanın en önemli gündem maddesi, genetik biliminde yaşanan ve "devrim" olarak adlandırılan gelişmelerdi. Genetik şifrenin çözülmesiyle başta kanser olmak üzere, çok ciddi hastalıklara yakın bir gelecekte çare bulunacak, dahası insan ömrü, iki kat artacaktı. Bazı bilimadamlarına göre bu buluş, insanoğlunun Ay'a ayak basmasından veya tekerleğin icadından daha önemli idi. Bütün bu gelişmeleri, Boğaziçi Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bilimleri Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Aslı Tolun ile konuştuk. Genetik şifrenin çözülmesinin ne anlama geldiğinden tutun da, ileride doğabilecek risklere, etik problemlere varıncaya kadar birçok şeyi Prof. Dr. Aslı Tolun'a sorduk.

Tek yumurta ikizleri dışında herkesin DNAsı'nın farklı olması da olağanüstü bir durum.

Evet. Bir kişinin ondört tane kardeşi olsa ondördünün de genleri farklıdır.

Herkesin DNA'sı kendine özgü. O zaman herkesin sırrı da DNA'sında gizli. Bu çözüldükten sonra bir anlamda sırlarımız da çözülmüş olacak. Mesela bir Amerikan vatandaşının genetik şifreleri CIA'deki dosyasında saklanıyor olacak. Genetik şifrenin bilinmesi, genlerin değiştirilebilir olması, insanın da rahatça kontrol edilmesini, hatta tek tip vatandaş oluşturulmasını kolaylaştırabilir. Bu buluş, etik açıdan doğru olmayacak uygulamalara yol açabilir mi?

Şu andaki etik kurallara göre, istemediğiniz takdirde DNA'nızı kimse inceleyemez. Suriye'de bile Cumhurbaşkanı için halktan kan, bilgi ve malzemenin yok edilmesi şartıyle toplanıldı. Biz bir kişiden gen incelemesi için kan alırsak ondan onay almamız lazım. Mesela aile bize gelir "ne olur ailemizdeki bu bozukluğu bulun" derler. Biz de "olur ama siz önce bize bir kağıt imzalayın" deriz. Ben kalkıp onlardan başka bir amaç için kan alıyor gibi davranıp da bu işi yapamam. Biz sağırlık geninde gen hatasına baktık okullarda... İstanbul'daki üç adet işitme engelliler okulunda yaptık bu çalışmayı. Bilgiler kapalı zarf içinde gitti. Aileler isterlerse açıklayabilirler, ama bizim söylemeye hakkımız ve yetkimiz yok. Amerika'da diyelim ki "herkes kendini deşifre etmek zorundadır" diye bir kanun çıkar. Bunlar, tabii ki uzun yıllar sonrası için sözkonusu olabilir. Sizin dediğiniz yoldan ben gidersem şundan korkarlar; diyelim ki anemiksiniz. Bu bilgi bir yerde durur da bu bir sigorta şirketine sızdırılırsa, sonuçlar hoş olmaz. Sizi sigortalamak istemeyebilirler. Bir işe girmeyi istediğiniz zaman "bu insan anemik, zaten çok çalışamayabilir, işe alınmasın" diye düşünülebilir. Bu tür şeyler şu anda yasak. İleride ne olur bilemiyorum.