Türkülerin 'essah hikayeleri'

Uluslararası müzik festivallerinde ülkemizi temsil eden Muzaffer Özdemir, 'on parmağında on marifet' olan bir sanatçı. Türkiye'de şelpe (elle çalınan bağlama) tekniğini geliştirerek 'çok mızraplı bağlama'nın öncülüğünü yapan Özdemir, bugüne kadar 6 enstrüman icat etmiş. Sayısız konser veren Aşık Mahsuni'nin 'manevi evladı' Özdemir, konserlerde 16 perküsyon aletini aynı anda çalarak bu alanda da bir rekoru elinde tutuyor. Çaldığı her türkünün hikayesini merak eden ve bu alanda geniş çaplı bir araştırma yapan Özdemir'in elinde 3 bin türkünün hikayesi bulunuyor. "Kültür Bakanlığı'nın elinde bile sadece 50 türkünün hikayesi var" diyen Özdemir, hikayelerini dinlediği türküleri on ciltlik bir eserde toplamak için kolları sıvamış. Bu çalışmanın ilk kitabı olan "Türkülerimizin Essah Hikayeleri''nde toplam 94 türkünün hikayesi var.

Aslında eskiden beri çaldığım türkülerin hikayelerini merak ederdim. Bütün Anadolu'yu köy köy gezdim. Bu ziyaretler sırasında hem yeni türkülerin, hem de çalıp söylediğimiz türkülerin gerçek hikayelerini araştırırdım. En başta sadece meraktan başlayan bu çalışmama 5 yıl önce geçirdiğim büyük bir kaza, ağırlıklı olarak eğilmeme sebep oldu. Bir daha ayağa kalkamama ihtimalim vardı. Ailemi geçindirmek için küçük yaştan itibaren devam ettiğim yazma işine ağırlık vermeye karar verdim. İşte o zaman aklıma gelen konulardan biri de türkülerin hikayeleriydi. Hasta yatağımdayken de kütüphanelerden getirttiğim dergi ve kitaplarla çalışmamı sürdürdüm.

Yazılı kaynaklarda Kültür Bakanlığı'nın derlediği türküler var. Yine bu işe gönül vermiş büyük sanatçılarımızdan Mehmet Özbek'in derlediği türküler var. Fakat ilginçtir türküler yazılı olarak ilk defa CHP'nin kurulduğu yıllarda bu partinin çıkardığı bir bültende toplanmaya başlanmış. 'Folklorumuz' başlığını taşıyan ve 1930'lu yıllara ait bu dergide türkülerin yazılı hikayeleriyle karşılaştım.

Çok eskiden köy köy gezip hikaye anlatan kişiler vardı. Bundan 20-30 yıl öncesine kadar ise hâlâ destancılar bulunuyordu. Yani yakın bir tarihe kadar hem türkülerin hikayeleri anlatılıyor, hem de yaşanan olayları yazan destancılar vardı. Hatta İstanbul'da bile. Bir de halk aşıklarımız vardır. Gezdikleri yörelerde dinledikleri hikayeleri o an besteleyerek anlatırlar. İlginçtir, türküleri günümüze ulaştıranlar arasında bir de o yörelerde görev yapan öğretmenler var.

Bir türkünün hikayesini öğrendikten sonra onu daha farklı duygularla çalmaya başlıyorsun. Mesela "Yemen Türküsü" ya da "Kırmızı Gül Demet Demet" türkülerinin hikayelerini dinledikten sonra bu türkülerden çok etkilendim.

Buna en güzel örnek olarak Yemen Türküsü'nü verebiliriz. O yıllarda köylerden daha çocuk yaşta erkekler evlerden toplanıp cepheye götürülüyor. Sahipsiz olan bu çocuklar müttefik güçleri tarafından cephenin en önüne sürülüyor ve pek çoğu şehit oluyor. Bu acıyla nişanlısı, kocası, kardeşi dönmeyen pek çok kadın kendi "Yemen Türküsü"nü yakıyor. Ama bu acıdan günümüze ulaşan bir tek türkü var. Bu türkü de diğer bağrı yanıkların sesi oluyor, bir anlam kazanıyor.

Yerel kelimeler eğer türkünün özünü bozmuyorsa, anlatılmak istenen o kelimenin değişimiyle bozulmuyorsa bu tür değişimlerde bir sakınca görmüyorum. Aynı şekilde türkülerin yöre ağzıyla okunmasını doğru bulmuyorum. Çünkü o yöre ağzıyla okunduğu zaman sadece o yöre halkı tarafından dinlenir. Mesela Ruhi Su, Karadeniz türkülerini öz Türkçe okudu bütün yurtta dinlenip büyük beğeni topladı. Bu, türküler adına bir kazançtır. Konservatuar hocaları türkülerin kendi yöresel ağızlarına göre okunması gerektiğini savunuyor ama bence bu doğru değil. Bu konuda çok haksızlar, çok yanlışlar yapılıyor.

AYŞE OLGUN İSTANBUL

----------------- imza------------------

----------------- imza------------------