Çocuğunuz okula hazır mı?

Okul ile ilk kez tanışma ve tatil sonrası okul hayatına uyum sağlama ailelerinin ve çocukların psikolojilerini etkiliyor. Psikolojik Danışman Seçil Akaygün Cüntay "Yaz mevsiminin sadece öğrencilerin değil aileler için de tempoya ara verilen bir dönem olduğunu" ifade ederken "bu konuda ebeveynlere büyük sorumluluklar düşüyor" dedi.

2008-2009 eğitim-öğretim yılı öncesinde, yoğun geçecek olan 8 aylık süreçte ailelerin nelere dikkat edilmesi gerektiğini Cüntay ile konuştuk.

Okulların açıldığı dönemlerde çocuk kaç yaşında olursa olsun, yeni başlayacak döneme hazır olup olmadığının ebeveynler ve eğitimciler tarafından değerlendirilmesi büyük önem taşır. Çünkü uzun süreli bir maratonun başında çocuğun fiziksel, duygusal, bilişsel ve sosyal hazırlığının tam olması onun hayatını kolaylaştıracaktır.

Çocuğun fiziksel sağlığının yerinde olması, görme ve işitme muayenelerinin yapılması, herhangi bir sağlık sıkıntısından dolayı ilaç kullanıyorsa bunun eğitimcilerine bildirilmesi çocuğun fiziksel hazırlığı konusunda oldukça değerlidir.

Duygusal ve sosyal hazırlık dediğimizde ise, çocuğun istek ve ihtiyaçlarını belirtebilmesini, kendini ifade edebilmesini, sosyal becerilerini sergileyebilmesini, öz bakımını yapabilmesini, akranları ve yetişkinlerle uygun şekillerde iletişim kurabilmesini belirtiyoruz. Eğer çocuklar bu belirtilen alanlarda hazırlarsa okulda da daha az sıkıntı yaşarlar, sıkıntı yaşadıklarında da bu durumlarla baş edebilirler.

Her değişiklik, yenilik ardında ona uyum sağlamayı gerektirir. Okula yeni başlayan öğrenciler, veya devam edenler, heyecan, özlem, istek ve hevesle karışık heyecan hatta korku da duyabilirler. Bu durumda da çocuk okula başlamaya veya dönmeye ne kadar hazırlıklı ise uyumu da o kadar kolay olacaktır. Çünkü okulun ilk senelerinde edinilen tecrübeler ilerleyen yıllar için de çocuğun aklında bir mutlaka şema oluşturacaktır.

Bu uyum sürecinde anne babalara da birçok rol düşüyor. Okula başlamayı keyifli bir tecrübe olarak görmek ancak olası zorlukları da göz ardı etmemek önemli. Bunun yanında çocuğu olabildiğince kendi bilgi ve becerisi ile baş başa bırakmak, o istediğinde yanında olmak ancak aşırı endişelenip, sürekli çocuğu kontrol etmek doğru değil. O zaman çocuk da ebeveynin yaşadığı kaygıyı alıyor ve kendisi de kaygılanıyor. Bazen çocuğumuzun yakın dönemde iyiliğini sağlayacak yaklaşımlar uzun dönemde zorluğa dönüşebiliyor. Bu nedenle de aşırı koruyucu olmadan, kendi korkularımızı çocuklarımıza geçirmeden (Ya düşerse, ya sınıfını bulamazsa) onları desteklemek gerekli.

Okul kimi çocuk için oldukça büyük, karmaşık, kaotik gözükebiliyor. Bu nedenle de okulun ilk zamanlarında çocuklar ebeveynlerinden ayrılmakta güçlük yaşayabiliyorlar. Bu kadar büyük ve karmaşık gözüken bir ortamda güvende hissetmeyebiliyor, ya da kendilerini yalnız hissedebiliyorlar.

Okul tecrübesi aynı zamanda çocuklar için birçok becerinin bir arada kullanılmasını da gerektiren bir yer. Hem derslerde hem de okulun genelinde çocuğun birçok becerisini kullanması gerekiyor. Dersi dinlemek, arkadaşları ile oyun oynamak, paylaşımda bulunmak, öğretmenleri ile iletişim kurmak gibi birçok etkinlik çocuğun sahip olduğu sosyal becerilere bağlı olarak işliyor. Bu nedenle de okul hayatının özellikle ilk zamanları çocukların kendi becerilerini test ettikleri zamanlar olduğu için okul ortamına uyum sağlayana kadar zorluklar çıkabiliyor.

Okul çok zengin ve çok çeşitli tecrübeleri sağlayan, imkan sunan bir yer. Arkadaşlar, öğretmenler, idareciler, veliler gibi çok çeşitli bireylerin ve ilişkilerin olduğu bir ortam. Böyle bir ortam da tabii ki çocukların sosyal becerilerini destekliyor, çünkü çocuk okulda olduğu saatler içinde orada yaşıyor. Ayrıca çocuklar ebeveynleri ve ailelerindeki kişiler dışında geri bildirim almaya, eleştiri duymaya veya yapıcı yorumlarla karşılaşmaya başlıyorlar. Ancak bazen zorluklar da yaşanabiliyor.

Aşırı koruyucu ailelerden gelen çocuklar, dönemsel bir sıkıntı yaşayan çocuklar -taşınma, sünnet, kardeş doğumu, anne baba ayrılığı gibi-, bilişsel, sosyal, duygusal anlamda zorlukları olan çocuklar okul ortamında güçlük yaşayabiliyorlar. Burada da eğitimcilerin uygun yaklaşımlar sergilemeleri çok önem kazanıyor. Çünkü her çocuk farklıdır ve farklı zamanlarda, farklı hızlarda okula uyum sağlarlar. Zaman vermek, güçlü yanlarını ön plana çıkarmak ve kaygılarını dinlemek çok önemli adımlardır.

Öncelikle çocuğun yaşadığı sıkıntının ne olduğu iyi anlaşılmalı. Çünkü bu durum okul ile, öğretmeni ile, anneden ayrılmak ile, evde olmamakla, okulda yalnız hissetmekle veya yeni durumlara adapte olmakla ilgili sıkıntılardan veya çocuğa özgü daha birçok sebepten kaynaklanabilir. Sıkıntının nereden kaynaklandığını anladığınızda ise bunu çocukla birlikte konuşmak çok önemlidir. Onun yaşadığı duyguları reddetmeden "Korkacak ne var", "Bak okul ne güzel bir yer, niye ağlıyorsun" demeksizin, aksine yaşadığı duyguları söylemek, tahmin etmek yararlı olabilir. "Okul ne kocaman bir yer değil mi?" veya "Etraf oldukça kalabalık görünüyor" gibi cümlelerle onun içinden geçenleri fark ettiğinizi belli edebilirsiniz. Diğer önemli bir yöntem de kendi küçüklük dönemlerinizden bahsetmek ve yaşadığınız zorluk ve bulduğunuz çözümlerden örnekler vermektir. Böylece hem model olmuş olursunuz hem de umut verici yaklaşımda bulunursunuz.

Yaz mevsimi sadece çocukların değil, bizim de tempomuza "ara" verdiğimiz bir dönem. Nasıl sinemada film izlerken aradan sonra seyircilerin salona dönüp yerleşmeleri, filme dikkatimizi vermek kısa bir zamanı alıyorsa, okula dönüşe uyum göstermek de biraz zaman alacaktır. Hem bu uyumu kolaylaştırmak hem de düzeni tekrar sağlamak konusunda ebeveynler şu noktalara dikkat edebilirler:

*Öncelikle okullar açılmadan en az bir hafta önce uyku düzenleri okul döneminde olan düzene yaklaşmalı. Yemek öğünlerinin, günlük akışlarının da okul zamanına benzemesi çocukların rahat bir geçiş yapmasını sağlayabilir.

*İlk 2-3 haftalık dönemlerde ebeveynler de esnek olmalı. Çocukların okula ve yeni döneme alışmaları için zaman tanımalı, çok katı kurallar koymamalı.

*Özel durumlar varsa -boşanma, taşınma, kardeş doğumu, kayıp gibi- bunun etkilerinin nasıl olacağı takip edilmeli, gerekirse bir uzmanla değerlendirilmeli.

*Çocuğun günlük akışı tahmin edilebilir olmalı, çocuk gün içinde ne zaman ne olacağını bilebilmeli.

*Program yapılırken mutlaka çocuğun bireysel farklılıklarına dikkat edilmeli, program çocukla birlikte hazırlanmalı.

*Televizyon ve bilgisayarda geçirilecek zaman konusu dönemin başında çocukla konuşulmalı, tamamen yasaklamadan ancak uygun şekilde sınırlandırılmalı.

*Ders ve ödev temposunu kolaylaştırmak için, çocukla birlikte somut ve gerçekçi planlar yapılmalı.

*Anne baba da ev içindeki düzenin okul dönemindeki haline dönmesine yardımcı olmalı.

*Çocuğun okul dışında da akranları ile zaman geçirmeli, okul dışı günlük hayatında da sorumluluk alabilmeli, tüm hayatı sadece ders ve sınavlardan ibaret olmamalı.