İslam eserleri vatanlarına dönüyor

James Christie tarafından 1766 yılında kurulan, 18, 19 ve 20. yüzyıllarda en büyük açık artırmaları yöneten müzayede evi Christie's, Londra'da 13 Nisan'da 'İslam ve Hint Sanatı', 16 Nisan'da 'Hint ve İslam Eserleri ve Tekstiller' müzayedelerini yürütecek.

Yılda ikisi İslam eserleri olmak üzere yaklaşık 150 müzayede gerçekleştiren müzayede evinin gerçekleştireceği, 'İslam ve Hint Eserleri Müzayedesi'nde satışa sunacağı geniş bir yelpazede İslam ve Hint coğrafyasından eserler arasında; resimler, el yazmaları ve İznik çinilerinin yanı sıra ve 'Şam Odası' gibi görkemli eserler yer alıyor.

Müzayedede en dikkat çekici eser olan, boyalı ve yaldızlı oyma oda 'Şam Odası' 18. yüzyıl sonları ile 19. yüzyılın başlarına ait ve müzayedede 200-300 bin sterlin tahmini bedelle satışa sunulacak. Şam Odası, Şam'da zengin iç dekorasyon modası ile önemli ailelerin saraylarında bulunuyordu. Gizli düz duvarların arkasında rokoko tarzda yapılan odada, girift yaldızlı ahşap kornişler, ilave aynalar, oyma nişler, ince manzara ve çiçek buketi boyalı aynalar yer alıyor.

Müzayede de satışa sunulacak diğer eserler arasında 1868-73 yılları arasında yaşamış Horasanlı sanatçı İsmail Jalayir'in en önemli tablolarından bir portre de yer alıyor. 500-800 sterlin tahmini değer verilen tablo sanatçının kısmen kendi yüksek standartlarına ulaşmayan tablolarını yok etme alışkanlığı yüzünden nadir görülüyor. Müzayedede ayrıca 14. yüzyıl ortalarından tarihi haçlı kılıcı, Sultan II. Beyazıt'ın kütüphanesinden 15. yüzyıl bir astroloji el yazması da bulunuyor.

Christie's Müzayede Evi'nin İslam Eserleri ve Halı Departmanı Direktörü Robinson, Türk koleksiyonerleri ziyaret amacıyla geldiği İstanbul'da, AA muhabirinin sorularını yanıtladı.

Gerçekleştirecekleri müzayedede en dikkat çekici eserin 'Şam Odası' olduğuna dikkati çeken Robinson, şöyle konuştu:

'Şam Odası oldukça gösterişli. Odayı katalog fotoğrafları için yeniden oluşturduk. Müzayede salonunda da yeniden oluşturacağız. Bundan önce bir tane daha elimize geçmişti. 50-80 bin sterlin bedel biçmiştik, 350 bine alıcı bulmuştu. Ancak bu oda daha gösterişli ve büyük. Büyük ihtimalle dervişlerin dini köşeleri için yapılmış. Duvarların bir kısmı sonradan eklenmiş. Farklı şekillerde ve amaçlarla kullanılabilir.'

Yaklaşık 30 yıldır Christie's için çalışan Robinson, bu zaman içinde piyasanın çekici güçleri açısından meydana gelen dikkat çekici değişiklikler hakkında da bilgi verdi.

İslam eserleri ticaretinin büyük kısmının İslam dünyası tarafından yönlendirildiğine dikkati çeken Robinson, şöyle konuştu:

'Türkiye'nin de aralarından bulunduğu bu ülkelerden, bazı ticari ve yasal kısıtlamalar sebebiyle satıcı çıkmıyor. Ama İslam dünyasındaki alıcılar, pazarı yönlendiriyor. 19. yüzyılda Avrupalılar buraya gelir eserler alırdı. Şimdi Türk, Arap ve İranlılar Londra'ya gelip eserler alıp ülkelerine götürüyorlar. Hat sanatı ve Türk sanatı üzerine ilgi artıyor. Son 4-5 yılda Türkiye'den alıcılar geliyor ve aktif bir şekilde eser satın alıyor. Hat eserleri kısmi olarak Türk ve Arap alıcılar tarafından yönlendiriliyor. İran hat eserleri İranlılar tarafından ilgi görüyor. Araplar kesinlikle Türk hat eserlerini tercih ediyorlar bence burada Osmanlı Devleti etkili oluyor.'

Koleksiyonerliğin epeyce kişisel bir şey olduğunu vurgulayan Robinson, sanat eseri satın alırken her insanın farklı bir sebebi olduğunu söyledi.

Bazıları için eserin durumu son derece önemliyken bir diğeri için dizaynının önemli olduğunu ifade eden Robinson, müzayedelerine katılan büyük koleksiyonerler arasında akademisyenler ve ünlü işadamları olduğunu belirtti.

Tanıdığı bir çok etkin Türk koleksiyonerleri olduğunu da ifade eden Robinson, 'İsim vermem uygun olmaz. Ama tanıdığımız ve saygı duyduğumuz bir kişi var. O da Ömer Koç. İznik koleksiyonlarından birinin sergilenmesine izin vermişti. Mükemmel bir sergiydi. Kendi koleksiyonu ile müze koleksiyonunun kombinasyonu mükemmeldi. İznik işlerinin en iyi sergilenişiydi' şeklinde konuştu.

Avrupalı koleksiyonerler tarafından da 16. yüzyıldan beri toplanmaya başlayan İznik çinilerinin muhteşem görünüşleri olduğuna işaret eden Robinson, entelektüel bir sanat formu olmasa da İznik çinilerine, Türkiye'ye hiç gelmemiş ya da İslam sanatı hakkında hiç bir fikri olmayan insanların bile en azından 'hoş ve güzel' diyebileceğini dile getirdi.

Son günlerde Türkiye'de çağdaş Türk ressamlarının tablolarına büyük ilgi olduğunun hatırlatılması üzerine Robinson, bu pazarın Türk alıcılar tarafından yönlendirildiğini belirterek, çağdaş Türk ressamlarının eserlerini çağdaş Arap ve İranlı sanatçıların eserleriyle vererek yeni bir izleyici kitlesi oluşturmak istediklerini söyledi.

Robinson 'Bu eserler daha geniş izleyici kitlesi hak ediyor. Eserlere insanların sınır ötesinde bölgesel bir bütün olarak bakması lazım. İlk satışımızda en yüksek fiyat çağdaş bir Hint eserine verildi. Eser daha önce hiç çağdaş Hint eseri almamış bir Arap tarafından satın alınmıştı. Bu yüzden koleksiyonerleri, kültürler arası bir yaklaşımla çağdaş Türk sanatına yönlendirmeye çalışıyoruz' diye konuştu.

Christie's olarak bütün Londra'da King ve Kensington caddelerinde iki ofisleri olduğunu hatırlatan Robinson, 'İslam departmanı başkanımız Türkçe konuşuyor. Türkiye pazarı gerçekten inandığımız bir pazar. Müzayedelerimizde daha çok Türk koleksiyoner görmekten mutlu olacağız' dedi.

Christie's, 2009 yılında 3.3 milyar dolar tutarında küresel mezat ve özel satış yapmıştı.