Mavera Anadolu’nun saf çocuğu

İstanbul Medeniyet Üniversitesi yayını olarak neşredilen “Türkiye'nin Sosyo-Politik Biçimlenmesinde Mavera Dergisi” kitabı akademisyenlerin titiz çalışmaları sonucu dergiyi çeşitli açılardan inceliyor. Prof. Dr. Ahmet Cihan ve Doç. Dr. Ömer Say'ın editörlüğünde hazırlanan çalışmada Yrd. Doç. Dr. Elif Süreyya Genç, Esra Poyraz, Ayşe Derya Saraçoğlu'nun yazıları ve Rasim Özdenören, Nazif Gürdoğan röportajları yer alıyor. Ömer Say, Ahmet Cihan, Elif Süreyya Genç ile Mavera'nın serüveni ve derginin günümüze etkilerini konuştuk.

Mavera'nın kurucuları Cahit Zarifoğlu, Erdem Bayazıt, Rasim Özdenören, Akif İnan, Alaeddin Özdenören, Nazif Gürdoğan'ı Diriliş, Büyük Doğu ve Edebiyat'tan ayrı düşünmek çok da yerinde değil. Ancak bu dergilerin aralıklı yayınlanması derginin çıkışını gerekli kılan bir sebep. Ayrıca ortalama 35 yaşında olan edebiyatçıların çıkardığı bir dergi olduğunu düşünürsek, bu isimlerin edebi kişilikleri oturmuş şair ve yazarlar olarak, kendi ayakları üzerinde durmayı istediklerini de söyleyebiliriz. Ancak bu 3 dergiye karşı çıktığını söyleyemeyiz.

Özellikle “Çeşitlemeler” ve “Yorumlu Haberler” isimli bölümlerde örneklerini görüyoruz. Yurtdışında eğitim amaçlı bulunan öğrenciler aracılığıyla dünyadaki diğer Müslüman toplumlara ait gelişmeleri okuruna aktarmayı amaçlıyor. Aynı zamanda Batı toplumlarını tanımaya yönelik günlük ve anılar da dergide yer alıyor. Özellikle Afrika, Afganistan, Ortadoğu'daki siyasi olaylara, toplumsal hareketlere, ekonomik krizlere de duyarsız değiller. Mavera, bu alanda bir boşluk olduğunu düşünerek böyle yayınlar yapıyor. Tabii bu yönelimin sebebi olarak Zarifoğlu, Bayazıt ve Özdenören'in dünyaya açık olmalarını da sayabiliriz. Örneğin Erdem Bayazıt Afganistan'a giderek “İpekyolu'ndan Afganistan'a” adlı kitabı yazdı.

Mavera, Batı'da yayınlanan birkaç dergiden alıntılar yapıyor. Yani verilen bilgiler ikinci elden. Örneğin “Uganda'da Müslüman Kıyımı”, “Malezya Seçimleri Sürprizlerle Dolu” metinlerini Crescent veya İslamic Herald dergilerinden alıp Mehmet Çağlar gibi isimler tarafından tercüme edilerek yayınlıyorlar.

O dönemdeki çalışmalar duygusal bağla yapılıyordu. Günümüzdeyse bu çalışmalar daha çok akademik sahaya kaydı. Edebiyat içerisindeki ideolojiler, yaklaşımlar, siyasi görüşler artık eskisi kadar keskin değil. 70'lerden bugüne baktığımızda insanların bakış açısında önemli farklılıklar var. Bir de o zamanlar Sudan'daki olaydan dergi aracılığıyla ayda bir haber geliyor ve bu haberlerin bir değeri oluyordu. Böyle bir yayına ihtiyaç vardı. Şimdiyse isteyen herkes dakika dakika gelişmelerin takibini yapabiliyor.

Öncelikle milli ve dindar kitlenin çıkardığı bir dergi. Kapitalizm ve emperyalizme karşı eleştirileri bulunuyor. Sadece Batı kapitalizmini değil, Rusya'nın Afganistan ve Türkistan'a müdahalesini de aynı bakış açısıyla görüyorlar. İslâm dünyasına karşı bir duyarlıkları var. İslâm dünyasının yaşadığı yoklukla ve onların kimsesizliğiyle dertlenme görüyoruz. Müslüman bilinciyle hareket ediyorlar, politik olarak değil. Bu hareketlerinin siyasi alanda bir karşılığı yok.

Evet, Milli Selamet Partisi'nden Hasan Seyithanoğlu ve Erdem Bayazıt da Anavatan Partisi'nden vekil. Ancak kendilerini MSP veya ANAP'lı olarak tanımlamıyorlar. Kendilerini partiyle sınırlamıyorlar. Partiyle araları dışardan iyi olarak görünüyor, tarafsız değiller ama ortaya konanlar, partilerüstü bir çabanın ürünü.

Necip Fazıl'ın şiirinde geçen “Anadolu'nun saf çocuğu”nu diyebiliriz. Bunu dergide yayınlanan şiir ve düzyazılarda da görmek mümkün. Zarifoğlu'nun “Şarklıyım ben, gövdem yara dolu” mısrası buna örnektir. Buradaki Şark, Çin veya Asya değil dindar yüzüyle Anadolu'nun saf insanlarıdır.

Elif Süreyya Genç: Mavera, ümmet bilincine vurgu yaparak bu baskıların sonlanacağı ümidini okuyucuya aktarıyor. Mavera'daki makalelerde, ümmet anlayışının önemine ve tüm Müslümanların, dünyanın neresinde olursa olsun (hangi mezhebe bağlı olursa olsun) birlik olmasının gerekliliğine dikkat çekiliyor. Müslümanların 'bir' olması gerektiği inancı özellikle Ortadoğu'da yaşanan olaylar ekseninde çok sık tekrarlanıyor. Derginin etkili olduğu yıllarda bugünkü gibi mezhep eksenli çatışmalardan daha ziyade ideolojik çatışmaların olduğunu söylememiz mümkün. Buna rağmen Mavera'da sıkça dile getirilen ve arzu edilen ümmet anlayışından/bilincinden giderek uzaklaştırıldığımızın farkına varmamız çok mühimdir.

Ahmet Cihan: Mavera dergisi nispeten dini değerlere duyarlı edebi zevk sahibi kişilere hitap ediyordu. Bu çerçevede edebiyat dışında İslam dünyasında vuku bulan gelişmelere ve yine tüm dünyada Müslümanları ilgilendiren gelişmelere karşı da duyarsız kalmamış bir dergi olarak kendini konumlandırmış. Bu aynı zamanda Mavera dergisinin davası olarak görülebilir. Tüm dünyada Afganistan'dan Filistin'e Suriye, Afrika'ya kadar dünyada Müslüman topluluklara ait sorunları ve sıkıntıları elinden geldiğince takip etmeye çalışmış ve okuyucusuna haberdar olduğu bilgi ve gelişmeleri iletmeye çalışmıştır.

Okuyucularla köşesinde sadece siyasette değil, birçok alanda önem taşıyan isimler yer almış. Mesala Fatih Andı, Metin Külünk, Yılmaz Daşcıoğlu, Hicabi Kırlangıç gibi isimleri sayabiliriz. Ancak Mavera'da asıl yazar kadrosunda yer alan ve ülke siyasetinde önem taşımış isimler var. Beşir Atalay, Ömer Dinçer, Mehmet Metiner, eski başbakanımız Ahmet Davutoğlu ve şu anda aklıma gelmeyen birçok siyasetçi Mavera'da yer almış. Ayrıca Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın da okuduğu şiirlere baktığımızda, entelektüel birikimi içinde Mavera'nın da yer aldığını görüyoruz. Öte yandan günümüzde sosyal ve kültürel alanda da derginin etkisi mevcut. Mesela Hicabi Kırlangıç'ı, Fatih Andı'yı bugün çeşitli entelektüel düzeydeki jürilerde görüyoruz. Abdurrahman Dilipak, Fehmi Koru gibi birçok gazeteci de Mavera'da yazar olarak yer almış. Mavera'da yazmış birçok isim çeşitli alanlarda günümüzde etkili olmakta.