61. Venedik Bienali, açılış haftasında sanat eserlerinden çok İsrail ve Rusya’nın katılımına yönelik protestolarla gündeme geldi. Filistin’e destek eylemleri kapsamında birçok pavilyon geçici olarak kapanırken, uluslararası jüri İsrail ve Rusya’nın katılımını protesto ederek görevinden ayrıldı.
Dünyanın en prestijli sanat etkinliklerinden biri kabul edilen Venedik Bienali, bu yıl sanat eserlerinden çok uluslararası krizlerin gölgesinde açıldı. 61. Venedik Bienali, “In Minor Keys” başlığıyla 9 Mayıs-22 Kasım 2026 tarihleri arasında sanatseverlerle buluşurken, ön gösterim haftasına İsrail ve Rusya’nın katılımına yönelik protestolar damga vurdu.
Bienalde tartışmaların merkezinde İsrail pavilyonu yer aldı. Gazze’de yaşananlar nedeniyle İsrail’in bienalde temsil edilmesine tepki gösteren sanatçılar, küratörler ve aktivistler, ülkenin etkinlikten çıkarılması çağrısında bulundu. Art Not Genocide Alliance’ın çağrısına 200’den fazla sanatçı ve küratör imza attı. İmzacılar arasında Fransa Pavilyonu’nu temsil eden Yto Barrada ve Britanya Pavilyonu’nu temsil eden Lubaina Himid gibi isimler de yer aldı.
Ön gösterimlerin son günü olan 8 Mayıs’ta Filistin’e destek amacıyla grev ve yürüyüş düzenlendi. Sanatçılar, küratörler, yerel halk ve ziyaretçilerden oluşan kalabalık, İsrail pavilyonunu protesto etmek için Giardini’den Arsenale’ye yürüdü. Eylemler sırasında birçok ülkenin pavilyonu dayanışma amacıyla geçici olarak kapatıldı. Avusturya pavilyonu tüm gün kapalı kalırken; Belçika, Hollanda, Japonya, Güney Kore, Kuzey Makedonya, İngiltere, İspanya, Fransa, Mısır, Finlandiya ve Lüksemburg pavilyonları da protestolardan etkilendi.
Protestocular, İsrail’in kültür sanat alanındaki varlığının “normalleştirilmesine” karşı çıktıklarını belirtti. Eylemlerde, Gazze’de yaşananların sanat dünyasında görmezden gelinmemesi gerektiği vurgulandı. Böylece Venedik Bienali’nde tartışma yalnızca bir pavilyonun açılıp açılmamasını değil, savaş ve işgal dönemlerinde kültür kurumlarının nasıl tavır alması gerektiğini de gündeme taşıdı.
Bienalde krizin bir diğer ayağını ise Rusya’nın katılımı oluşturdu. Rusya, Ukrayna’ya yönelik saldırılarının ardından ilk kez bu edisyonda yeniden bienalde yer aldı. Rusya pavilyonu, Pussy Riot ve Ukraynalı feminist grup FEMEN üyeleri tarafından protesto edildi. Gösteri sırasında pavilyon kısa süreliğine kapatıldı. Rusya’nın dönüşü, bienalin Avrupa Birliği fonlarından 2 milyon avroluk kayıp yaşamasına da neden oldu.
Açılış haftasının en dikkat çekici gelişmesi ise uluslararası jürinin istifası oldu. Jüri üyeleri, İsrail ve Rusya’nın katılımını protesto ederek görevlerinden ayrıldı. Bu karar, bienalin ödül sürecini de etkiledi. Geleneksel Altın Aslan değerlendirmesi yapılamazken, bu yıl ziyaretçi oylamasına dayalı farklı bir sistemin uygulanacağı açıklandı. Sonuçların 22 Kasım’da duyurulması bekleniyor.
Tartışmaların büyümesiyle Venedik Bienali, yalnızca çağdaş sanatın değil, kültürel temsil ve meşruiyet tartışmalarının da merkezine yerleşti. Bir tarafta İsrail ve Rusya’nın savaş politikaları nedeniyle sanat alanında temsil edilmesine karşı çıkanlar bulunurken, diğer tarafta sanatçıların devlet politikalarından bağımsız değerlendirilmesi gerektiğini savunan isimler de var.
Bu yılki bienal, sanat dünyasının küresel krizler karşısında tarafsız kalıp kalamayacağı sorusunu yeniden gündeme getirdi. Venedik’te tartışılan mesele artık yalnızca eserler değil; savaşın, işgalin ve hafızanın kültür sanat alanında nasıl temsil edileceği.
