Kur'an-ı Kerim'de orucun farz kılındığını bildiren ayetin (Bakara 183) hemen ardından gelen ayette şöyle denilmektedir: "(Oruç) sayılı günlerdendir. Artık sizden kim hastalanırsa veya yolculuktaysa, tutamadığı günler sayısınca başka günlerde (tutsun). Oruca güç yetiremeyenlerin fidye vererek (her gün için) bir yoksulu doyurması gerekir. Bununla birlikte gönülden gelerek kim bir iyilik yaparsa o kendisine sevap kazandırır. Takdir edebilirseniz, oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır (Bakara, 184)." 185. ayette aynı cümleler te'kid amaçlı olarak tekrarlandıktan sonra "Allah size kolaylık diler, zorluk dilemez" ifadesi yer almaktadır.
Mü'minlere güçlerinin üzerinde bir sorumluluğun yüklenmediği Miraç'ta Allah Rasülü'ne verilen hediyelerden biridir (bkz. Bakara, 286). Bu sebeple bazı hallerde Ramazan orucunu ertelemek veya bozmak için de gerekli kolaylıklar ayet ve hadislerde gösterilmiştir. Bu halleri kısaca özetlemeye çalışalım:
1. Hastalık Hali: Hastalığının uzamasından ya da ağırlaşmasından endişe eden kimse orucunu erteleyebilir ve bozabilir. Oruç tuttuğu takdirde hasta olacağı kuvvetle muhtemel bulunanlar da genellikle hasta kapsamında kabul edilmiştir.
2. Yolculuk Hali: Seferilik şartlarını taşıyan bir kimsenin Ramazan orucunu daha sonra kaza etmek üzere erteleyebileceği konusunda âlimler arasında fikir birliği vardır. Yolculuğa çıkacağı için orucunu erteleyecek kişi oruca niyet etmemelidir. Eğer oruca başladıktan sonra yolculuğa çıkarsa bunu tamamlaması gerekir. Bozarsa kaza gerekir, ancak Şafii mezhebine göre cinsel ilişkiyle bozmuşsa kefaret, diğer hallerde sadece kaza gerekir.
3. Gebelik ve Emzirme Hali: Hz. Peygamber'in bazı hadislerine dayanarak oruç tuttuğu takdirde kendisi veya karnındaki ya da emzirdiği bebek zarar görecekse kadının orucunu erteleyebileceğine ve başladığı orucu bozabileceğine hükmedilmiştir.
4. Yaşlılık Hali: Yaşlı olan kişi oruç tutamayacak bir durumda ise, ancak ileride gücünü toplayıp tutabileceği umudu varsa orucunu erteleyebilir, fakat tutamayacağı oruçları kaza etme umudu yoksa her gün için bir fidye verir.
5. Hayati tehlikeye yol açacak ölçüde açlık ve susuzluk hali ve ayrıca cana kast tehdidi orucu bozma sebebidir. Ölüm tehlikesinin kesinlik taşıması halinde oruca devam etmesi haram sayılmıştır.
6. Kadınlar âdet günlerinde ve loğusalık hallerinde oruç tutmazlar, Ramazan sonrası gününe gün kaza ederler (Daha geniş bilgi için bkz. İbrahim Kafi Dönmez, "Oruç", DİA, 33/420).
Bir kimse oruç tutmasına engel bir hastalığa maruz kalmışsa ve hastalığının da tedavisi imkansız görünüyorsa her gün için fidye verecektir.
Özellikle hava şartlarının zorlamasından ya da işin ağırlığından kaynaklanan sebeplerle orucunu erteleme ya da bozma hususu ile ilgili bir durum söz konusu değildir. Zira oruç bir sabır imtihanıdır. Buna tahammül ederek, bolca sevap kazanmayı hedeflemek gerekir. Bununla birlikte yetkililerin, işverenlerin çalışanlarının bu durumlarını dikkate alarak Ramazan ayı çalışma planlarını olabildiğince kolaylaştırmaları, rahat bir ortamda oruçlarını tutabilecekleri imkanları sağlamaları gerekir. Bu durum çalışanların amirlerinden talep edebilecekleri temel hakları, amirlerin ve patronların ise görevleridir.
