Sinema bölümlerinde öğrenci de dert de çok

Yeni dönemi başladı. Bu yıl da binlerce öğrenci sinema-TV bölümlerine kayıtlarını yaptırdı. Böylece Türkiye'deki üniversitelerin yüzü aşkın sinema bölümüne, bu alanda yetişmek isteyen bir öğrenci ordusu daha katıldı. Çağın yükselen değeri olan sinemaya yönelik bu ilgi elbette sevindirici ancak mevcut olanaklar bu ilgiyi karşılayacak düzeyde mi? Bu okullar sinema sektörü ile nasıl bir ilişki içinde? Buralardan mezun olan öğrencileri nasıl bir gelecek bekliyor? Öğrenciler, hocalar, idareciler üniversitedeki sinema eğitimine dair neler düşünüyor? Sinema okullarındaki eğitim sorunlarını ele aldığımız bu haftaki dosyamızda, beş akademisyenle birlikte bu sorulara cevap aradık.

Gerek üniversitelerdeki genel tablo ve gerekse öğrenci ve hocaların şikâyetleri ele alındığında, sinema TV bölümlerinin pek çok sorunla karşı karşıya olduğunu söylemek yanlış olmaz. Sorunların temel kaynaklarından biri okullardaki hâkim bürokratik sistem. Eğitim tarzı, müfredatlar, öğrencilerle iletişim ve pratik eğitimler ne yazık ki bu bölümlerdeki bürokratik hantallığın kurbanı oluyor. Güncel gelişmelerden uzak, yeni anlayış ve gelişmelere mesafeli eğitim anlayışına sahip pek çok üniversite, sinema sektöründen kopuk bir ortamda öğrenci yetiştiriyor. Öğrencilerin birçok sinemasal girişimi ve kimi hocaların benzer çabaları da yine bürokratik eğitim sisteminin engeline takılıyor.

Bu bölümlerdeki eğitim anlayışından yakınan öğrencilerin en büyük şikâyeti, idarenin sinema alanındaki pratik çalışmalara karşı duyarsız, hatta zaman zaman yasakçılığa dönüşen kısıtlayıcı tavrı. Kısa film, görüntü ödevleri ve bazı sinemasal etkinlikler okul yönetimlerinin olumsuz tutumları nedeniyle çoğu kez gerçekleştirilemiyor. Okul imkanları kullandırılmayan öğrenciler, çareyi sponsor ve yarışmalarda arıyor. Hocalar ise eğitim sisteminden şikayetçi. Müfredat ve okul imkanları ile çeşitli olanakların yokluğundan yakınan hocalar, sinema öğrencilerinin yetenek sınavlarıyla alınması gerektiğini savunuyor.

İster sinema, ister müzik, isterse sanatların şahı şiir olsun, tüm sanatlar belli bir aşamaya kadar öğrenilebilir ve öğretilebilir olduğuna göre; sinema yapmak isteyenlerin sinema okullarından öğrenecekleri çok şeyler vardır. Bugün ülkemizde sinema ve televizyon dizisi sektöründe çalışanların büyük bir çoğunluğu artık "okullu" dediğimiz bireylerden oluşmaktadır. Ancak büyük bir yönetmen, büyük bir senarist, büyük bir görüntü yönetmeni olmak için okullu olmak yetmemektedir. Kuramsal bilgi elbette çok önemlidir, ama uygulayıma geçirilemeyen kuramsal bilginin tartışılması, deyim yerindeyse "havanda su döğmekten" başka bir işe yaramaz.

Fakülte bazında düşünüldüğünde, güzel sanatlar fakülteleri sinema eğitimi konusunda oldukça yeterliler. Ancak iletişim fakültelerinin ilgili bölümde genel eğilim, iletişim ve sinema kuramları üzerine çalışmak biçiminde. Uygulama olmadan verilen eğitimin öğrenciye herhangi bir katkısı olmadığı kanısındayım. İki yıllık eğitim veren yüksekokulların birçoğu da teknik içerikli eğitimden yanalar. Bu okullarda öğrencilere yaptırılan uygulamaların nitelikli olması gibi bir beklenti de yok. Bizim uyguladığımız yöntem de nitelik konusundaki sıkıntıları bütünüyle göz ardı ederek niceliğe yönelmek biçiminde. Kamera kullanmayı, kurguyla olabildiğinde fazla haşır haşır neşir olmayı da deneyim açısından önemli görüyoruz. Birçok sektörde olduğu gibi sinema ve medya sektöründe de, eğitimi sinema olmayan kişiler farklı biçimlerde köşe başlarını tutabiliyorlar. Mezunlarımızın iş ararken en ciddi kaygıları, kendilerinin sahip olmadığı "tanıdıkların" başkalarında var olması.

Türkiye Üniversitelerinde 100 den fazla sözde sinema eğitimi veren kurum var. Programlarını inceleseniz hiç birinin ne müfredatı ne de programı ötekine uymaz. Bütün Avrupa'da 100 tane sinema okulu yokken neden Türkiye'de bu kadar okul? Bunun tek bir açıklaması var! Kuluçka makinesinde civciv üretir gibi sinemacı üretiyoruz. Peki, bu nereye kadar? Bu öğrenciler mezun olup ne yapacaklar? Sektör kaç kişiyi kaldırır? Ayrıca ÖSS sınavıyla sinema öğrencisi alınır mı? Dünyada ÖSS gibi bir sınavla öğrenci alan sinema okulu var mı? Ayrıca sinema sanatının kendi içinde birbiriyle alakasız olan branşları var. Hangi "sinema okulumuz" bu branşlarla ilgili öğrenci okutuyor? Sinema müzik, resim vs. gibi diğer sanatlardan daha mı kolay? Daha mı önemsiz? Pekâlâ, neden konservatuvarlara ÖSS sınavıyla öğrenci alınmıyor? Hayatında bir fırçayı bir tuvale sürmemiş biri resim hocası olamazken veya hiçbir müzik enstrümanı kullanamayan, nota bilmeyen biri müzik hocası olamazken, neden sinemayla hiç alakası olmayan insanlar sinema eğitimi verebiliyor? Bir resim veya heykel profesörü düşününüz ki hayatı boyunca bir resim veya bir heykel yapmış olmasın! Film Yönetimi mesleğinin dünyanın en zor işlerinden biri olduğunu bilmiyorlar mı yoksa? Yoksa herkes bu işi biliyor mu? Herkes biliyorsa bunun okuluna ne gerek var o zaman? Türkiye'ye doğru dürüst bir tek sinema okulu yeter de artar bile! Bin tane yanlış bir doğru etmez!

Üniversitelerde sinema eğitimi son dönemde açılan üniversitelerdeki bölümler dışında genel olarak İletişim Fakültesi Radyo TV Sinema Bölümlerinde verilmektedir. Üç temel alanın aynı anda kalabalık bir öğrenci topluluğuna verilme zorunluluğu şüphesiz sinema eğitiminin istenilen düzeyde verilmesine engel olmaktadır. Akademik camianın sektör ile ilişki içinde olmaması, mekânsal ve maddi sıkıntılar eğitimdeki verimi düşürmektedir. Ancak son yıllarda devletin özellikle sinema alanındaki teşviki, üniversite yönetimlerinin görsel sanatların önemini kavrayıp destek olması geleceğe yönelik umutları yeşertmektedir. Yavuz Turgul, Nuri Bilge Ceylan, Veli Çelik, Mesut Uçakan gibi birçok yönetmen yetiştirmiş; Metin Erksan, Süha Arın, Rekin Teksoy çok değerli sinemacılarımızın ders verdiği İÜ İletişim Fakültesi, Rektörümüz Prof. Dr. Yunus Söylet''in desteği ile şu an rahatlıkla bir uzun metraj çekebilecek teknik cihazlarla ve alt yapı ile donatılmıştır.

Türkiye''de gerçek anlamda sinema okulu yoktur. 90''larla beraber iletişim fakültelerine eklemlenmiş bir eğitim söz konusudur. Bu anlamda ne sinema eğitimi ne de yeterince akademisyeni vardır. Yavaş yürüyen bir gelişme olsa da çok yetersizdir. Örnek vermek gerekirse, Fransa''da yüzlerce kitap, binlerce makale telif edilirken ülkemiz çok geride kalmaktadır. Bunun için de tarihsel, ekonomi ve kültür politikaları açısından bir bakış gereklidir. Kendi tarihine ve kültürüne sırtını dönen bir ülke olarak sinemaya devlet sadece sansür ve vergi yönlerinden yaklaşmış, bu yaklaşım da hem ülkemiz sinemasını hem de sinema eğitimini sakatlamıştır.