TR
EN
AR
FR
RU
UR
SİNEMA-TV TERMİNOLOJİSİNDE YANLIŞLAR/DOĞRULAR
'35 mm film' dayanıksız bir malzeme olduğu için, gelecek kuşaklar da 20'nci yüzyılda çekilmiş filmleri göremeyecek (?)
Yeryüzündeki irili ufaklı bütün devletler, sinema filmlerinin tıpkı müzelerdeki tarihî eserler gibi titizlikle korunması gereken birer
“kültür mirası”
olduğunun farkına vardıkları ve gerekli önlemleri takdirde, bu kötümser iddia da gerçekleşme ihtimâli çok zayıf olan bir tehlikeye dönüşecektir. Dünyadaki sinemacıların 35 mm profesyonel formattaki negatif ve pozitif film ihtiyacını, uzun yıllardan bu yana iki büyük şirket karşılamaktadır: ABD merkezli
Kodak
ve Japonya merkezli Fuji
… Bu iki küresel markanın film kimyası konusunda uzmanlaşmış teknik elemanları, 35 mm siyah-beyaz filme 250
, 35 mm renkli filme ise -uygun koşullarda saklanması kaydıyla- 100 yıl
ömür biçmektedirler. “Uygun koşullar”
dan kastedilen şey ise filmlerin (sonradan her formata kolayca çoğaltımlarını sağlayan) master negatiflerinin yüksek ısı, ışık, nem, toz gibi yıpratıcı etkenlerden uzakta, sabit bir ısı derecesi altında ve özel teneke kutularında arşivlendiği, bu tür bir istiflemeye uygun olarak inşâ edilmiş binalardır. Bir sinema filmi, yıpratıcı çevre ve doğa koşullarıyla karşı karşıya gelmeksizin böyle bir binada muhafaza edildiği takdirde, gelecek kuşaklara da rahatlıkla aktarılabilir. Yeter ki onu zamanı geldiğinde yeniden çoğaltıp gösterebilecek olan çoğaltım/gösterim teknolojisi sürekli elde bulunsun. Kaldı ki standart 35 mm film şeridi, dijital video disk (DVD), dijital video bant ve hard-disk de dahil olmak üzere, şimdiye kadar insanoğlunun bir görüntüyü kaydetmek üzere bulduğu en dayanıklı
malzemedir. An itibarıyla başka hiçbir taşıyıcı medya, filmler için bundan daha sağlıklı bir koruma vaad etmemektedir. O yüzden de sinema filmleri dünyanın her yerinde mümkün mertebe 35 mm negatif master formatında saklanmaya çalışılır. 1949 Cenevre Savaş Hukuku Sözleşmesi
, savaş sırasında bilimsel tesislerin, tarihî değeri olan yapıların, hastane, okul ve ibadethane gibi mekânların bombalanmasını yasaklamaktadır. Kültür ve sanata hizmet eden film arşivleri de ilke olarak bu kapsam içinde ele alır. Ancak, olası bir bölgesel ya da küresel savaşta, çarpışan güçlerin böylesi bir ilke kararına ne denli saygılı olacakları da tamamen belirsiz bir konudur. Vandalizmi benimsemiş bir devletin (tıpkı, İkinci Dünya Savaşı'nda Almanlarla müttefik güçlerinin Londra
ve Nürnberg
'te birbirlerine ya da ABD'nin 2003'deki işgal sırasında Bağdat
'a yaptığı gibi) bu konudaki umursamaz tavırları, sinemaya ilişkin kültürel miras o güne kadar ne denli özenle korunmuş olursa olsun, insanoğlunun ürettiği her türlü görsel iletinin birkaç dakika içinde tarih olmasına yol açabilir. ABD, Kanada, İngiltere
ve diğer bazı Avrupa ülkeleri, böyle bir ihtimale karşı filmlerin master negatiflerini çoğaltıp bunları farklı arşiv kurumlarına paylaştırma yoluna gitmektedirler. Sözgelimi, ABD'de Kongre Kütüphanesi
'ne bağlı olarak hizmet veren Ulusal Film Saklama Merkezi
(National Film Preservation Board) sinema filmlerini birer “tarihî eser”
olarak kabul edip koruma altına alan en önemli kurumdur. Bu kurumda, yalnızca Amerikan sinemasının değil, dünyanın erişilebilen bütün ülkelerinden gelme binlerce sinema-televizyon filmi ve haber görüntüsü mümkün olan en temiz örnekleriyle saklanmaktadır. Sözgelimi, Kongre Kütüphanesi'nde Türkiye'deki devlet arşivlerinde bile bulunmayan Atatürk görüntüleri
olduğu söylenmektedir ki bunlardan biri, Atatürk'ün Latife Hanım'la evlilik hazırlıkları yaptığı günlerde çekilmiş çok temiz bir haber filmi daha henüz birkaç yıl önce ortaya çıkmıştır. Hollywood'da sinema-TV filmleri üreten her stüdyo, yanı sıra da önde gelen televizyon kanalları kaydettikleri her çeşit görsel materyalin master kayıtlarını saklanması amacıyla bu arşive teslim eder, kendilerine ise birer ara negatifini ya da ikincil diital kopyalarını ayırırlar. Bunun dışında, ABD'de yok olma tehdidiyle karşı karşıya bulunan yıpranmış filmleri onarıp yenileyen ve birer kopyasını koruma altına alan bir dizi özel ve resmî kuruluş daha mevcuttur.
Filmleri korumak amacıyla devlet düzeyinde önlem almanın gerekliliği, ilk kez 1980'lerde, Amerikan sinemasının özellikle sessiz sinema döneminde ve siyah-beyaz olarak ürettiği binlerce yapımın stüdyolardaki kötü saklama koşulları nedeniyle kaybolduğunun anlaşılmasının ardından gündeme gelmiştir. Amerikan Kongresi
1988
yılında çıkardığı bir yasayla sorunun tanımını yaptı ve filmleri koruma görevini Kongre Kütüphanesi'ne verdi. Ulusal Film Saklama Merkezi de yine bu yasayla kuruldu. 
Kültür Bakanlığı arşivi
ve İstanbul'da da Mimar Sinan Üniversitesi Sinema-TV Enstitüsü
üstlenmiş durumdadır. Bu iki resmî kurum, filmlerinin master kayıtlarını kendilerine teslim eden yapımcıların eserlerini en iyi koşullarda saklamayı taahhüt etmektedir. Ancak, özellikle askerî darbeleri takip eden ara dönemlerde pek çok filmin negatifinin sansür amaçlı yakılması, yanı sıra yine binlercesinin de Yeşilçam'ın kaptı-kaçtı mantıklı yapımcılarının vurdumduymaz tutumları sonucunda piyasaya rasgele dağılması sonucunda, Türk sinema tarihinin yüzlerce klasik filmi ebediyen kaybolup gitmiştir.* * *
RESİMALTI:
Türk sinema tarihini başlatan ve bugün (birkaç fotoğraf karesi haricinde) elimizde tek bir kopyası bile bulunmayan efsanevî belge-film: 14 Kasım 1914 / Ayastefanos Rus İşgal Anıtı'nın Osmanlı birlikleri tarafından bombalanarak yıkılışı…Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.