Türk sineması dijital ortamda

Türk sinemasının 'bellek sorunu'na dair eleştiriler bugüne kadar pek çok vesileyle dile getirildi. Bizim de muhtelif zamanlarda sayfamızda gündeme taşıdığımız bu konu, sinemamızın 100. yaş gününü kutladığı bu yıl, daha fazla tartışılır hale geldi. Geçmişteki teknik olanaksızlıklar başta olmak üzere, çeşitli nedenlerden dolayı sinemamıza ait çok sağlıklı bir arşivleme yapılamazken, mevcut bazı bilgi ve dokümanlar Agâh Özgüç, Burçak Evren gibi sinema arşivcilerinin kişisel çabalarıyla günümüze kadar taşınabildi. Bilim ve Sanat Vakfı (BİSAV), tam da bu noktada, son derece anlamlı ve büyük bir projeyi tamamlayarak test aşamasına getirdi.

BİSAV'ın 2010 yılında başlattığı 2013 yılında arşivleme aşamasına geçilen proje kapsamında Türk sineması ile ilgili orijinal olarak erişilebilen yazılı, görsel ve işitsel materyaller TSA arşivine katıldı. Materyallerin uygun metotlarla dijital ortama taşınması sağlandı. Ayıca resmi arşivler, kütüphaneler ve diğer merkezlerin sinema konulu materyalleri veritabanında kullanılmak üzere temin edildi.

Kütüphanelerden taranan Sinema ve Tiyatro, Sinema Objektifi, Film Dünyası, Sinema, Film Magazin, Senaryo, Çağdaş Sinema ve Sinema gibi çok sayıda doğrudan sinema konulu derginin temel künyeleri veritabanına işlendi. Ayrıca BİSAV Kütüphanesinde bulunan çok sayıda süreli yayından tespit edilen Türk Sineması ile ilgili içerikleri de dijital ortama aktarıldı ve künyeleri oluşturuldu; ilgili film, kişi ve konu bazlı etiketlemeleri yapıldı. Türk sineması ile ilgili tüm kitapların içerik taraması yapılarak künye ve içerik bilgileri veritabanına aktarıldı.

Proje başlamadan önce uzun bir süre projenin ön hazırlığı yapıldı. Bilim ve Sanat Vakfı'nda böyle bir projede nelerin yapılabileceği, nasıl hedefler konulacağı gibi konular uzun süre tartışıldı. En sonunda İstanbul Kalkınma Ajansı'nın desteğiyle Türk Sineması Araştırmaları (TSA) Projesi hayata geçirildi ve 1 Eylül 2013'ten itibaren İstanbul Şehir Üniversitesi ortaklığı ile Türk sinemasına dair geniş, kapsamlı bir tespit, temin ve tasnif çalışması yürütmeye başladık.1 Haziran 2014 itibariyle de TSA web sitesi ve arşiv veritabanını test yayına açtık.

Aslında en temel problem bu, yani hafıza sorunu. Çünkü Türk sinemasının özellikle erken dönemlerine ait kaynakları ve ilk belgeleri dağınık halde bulunuyor ve erişim son derece sınırlı. Ayrıca çoğu da Osmanlı Türkçesi. Buna karşılık hem Türk sinemasıyla ilgilenip hem de Osmanlı Türkçesi'ne hakim öğrenci, akademisyen ve araştırmacı haliyle yok denecek kadar az. Yapılan çalışmalar sistematik değil, kolektif kültürel bir hafıza yerine bireysel hafızalar üzerinden devam eden bir Türk sineması olgusu var. Türkiye'deki sinemanın en temel problemi başlangıcından bugüne Türk sineması birikiminin bütünsellik algısıyla akademik bir çerçevede ele alınmaması. Türk sinema tarihi hâlâ el değmemiş bir alan gibi keşfedilmeyi bekliyor esasında. Her türlü zorluğa rağmen Türk sinemasının yüzyılı aşkın bir süredir ortaya koyduğu birikimin tespit edilmesinin önemli olduğuna inanıyoruz. Hepimizin yaşadığı zorlukları nasıl aşabiliriz, doğrulanması zor bilgileri nasıl doğrulatabiliriz, bize sunulan hazır bilgilerin ötesine ne yaparsak geçebiliriz gibi sorulara cevap arıyoruz. Biz iğneyle kuyu kazarak bu işe başlasak da, umut ediyoruz ki TSA ile benzer arayışlar içerisine giren araştırmacılar ve akademisyenlerle birlikte sinema tarihimiz konusunda yeni çalışmalar ortaya çıkacak.

- 7000 Film

- 25.000 Kişi

- 750 Kitap

- 500 Tez

- 1500 Makale

- 500 Söyleşi

- 250 Dergi

- 10.000 Afiş ve Film Görseli

Bilim ve Sanat Vakfı (BİSAV)'nın Kalkınma Bakanlığı, İstanbul Kalkınma Ajansı ve Şehir Üniversitesi'nin katkılarıyla hayata geçirdiği ve Türk Sinema Araştırmaları adını verdiği proje, tsa.gov.tr adresinde test yayınına başladı. Koordinatörlüğünü Murat Pay'ın üstlendiği proje kapsamında, Türk Sinema tarihine dair binlerce dokümana ait kayıtlar işlendi. Sırada bu kayıtların içeriğinin (izinleri alınarak) de aynı ortama aktarılması var.