Yargısız infazcının riyası

Yeniçeri geleneğinin “Söyletmen, urun!” (konuşturmayın, vurun) sloganı günümüzün şartlarına “söylet, fakat dinleme!” biçiminde tornistan edilmiştir. Yeniçeri, başını almak istediği devlet büyüklerinden herhangi birinin kellesini isteyip de muradına nail olduğu zaman onun müdafaasını dinleme zahmetini ihtiyar etmez, zavallının konuşmaya teşebbüs ettiği her seferinde: “Söyletmen, urun!” diye bağırarak adamın kafasını kopartır veya olduğu yerde kıskıvrak boğarmış. Çünkü ele geçirilmiş olan (ona artık mağdur mu, yoksa mazlum mu, yoksa maznun mu demek gerekir, kestiremiyorum) kişiye müdafaa fırsatı verildiğinde, belki de makul gerekçelerle kendini kurtarabileceği endişesi, yeniçerinin vicdanında pürüzler oluşturabilecektir. Yeniçeri: “Söyletmen, urun!” diyerek bu endişe ihtimalini ebediyen bertaraf ettiğini düşünmektedir. Yargısız infaz böylece gerçekleştirilmektedir.

Bu gün, bizler, ne de olsa, işbu yeniçeri geleneğini büsbütün üstümüzden atabilmiş, bu geleneğin uygulamalarından büsbütün vazgeçebilmiş değiliz. Şu farkla ki, artık “Söyletmen, urun!” demek yerine, “Söylet, fakat dinleme!” demeyi tercih ediyoruz.

İstiklâl Mahkemeleri “söylet, fakat dinleme” tarzındaki telâkkinin başlangıcını oluşturmuştur diyebiliriz. “Söylet, fakat dinleme!” aforizmasının sarih ve berrak biçimde dile getirildiği ilk merci ise Yassıada Mahkemesi olmuştur. O mahkemenin yargıcı, bir defasında, savunmasını dinlediği sanıklardan birine: “Sizi buraya tıkan kuvvet böyle istiyor” diyerek, aslında mahkeme yapmadıklarını, sanıkları sureta dinlediklerini, kararın önceden verilmiş olduğunu, belki farkına varmadan ve istemeden, belki bile isteye, bu durumu itiraf etmek zorunda kalmıştı. Sanık söylese de, söylemese de, hakkındaki karar değişmeyecek olduktan sonra, peki dinleme zahmeti niçin ihtiyar ediliyordu? O da, tabiî işin “şaşırtmacası” idi. “Bu adamlar” muhakeme edildikten sonra hüküm giymiş ve infaz böylece gerçekleştirilmiştir, diyebilmek için, kısacası dostlar alış verişte görsün için, mahkeme zahmetine katlanılıyordu.

Sonraki siyasal uygulamalarda da işbu aynı: “Söylet, fakat dinleme!” söylemi yürürlükte kalmıştır. Sanık mevkiinde duranlar -ki bunlar aslında belki de gerçek mağdurlar veya mazlumlardır- her şeye rağmen kendilerine verilen “Söyle!” fırsatını her defasında değerlendirerek “Belki de söylersem kurtulurum” ihtimaliyle kendilerini canla başla savunmuşlardır. Fakat zalim geleneği aslında bilmiyor değillerdir. Ama bilseler de, oyun, her defasında aynı saçma süreçlerden geçiyor ve neticede önceden verilmiş karar infaz ediliyor… Belki bu defa farklı olur umudu ve beklentisi, bir sürü insanın boşa kürek çekmesine yol açıyor, fakat her defasında aynı makus talih bir kere daha tecelli etmekten geri durmuyor..

Burada, Kafka''nın Dava romanında geçen ve “Kanun Kapısı” adını taşıyan bir öyküsünü hatırlamamak mümkün mü? Adam, kanun kapısına işi düşünce içeriye girmek ister, fakat kapıcı bunun yasak olduğunu söyler. Adam binbir türlü ricalarda, minnetlerde bulunur, fakat nafile. Kanun kapısının bekçisi, kendisinden sonraki bekçinin kendinden daha inatçı olduğunu, kendisi onu içeriye bıraksa bile ikinci bekçinin onu durduracağını, üçüncü, dördünce ve ilahiri bekçilerin her birinin bir öncekinden daha inatçı ve katı olduğunu söyleyerek izin talebini geri çevirir. Bunun üzerine, kapının önünde beklemesi için izin ister. Bu izin kendisine verilir. Kapının önünde aylarca, yıllarca bekler ve nihayet ecel gelip vade dolunca, ölüm döşeğindeki adam, kendisini hâlâ içeriye bırakıp bırakmayacağını son bir kez daha sorar ve gene aynı menfi cevabı alır. Bunun üzerine ricacı: “Peki beni içeriye bırakmayacaktın da, burada beklememe niçin müsaade ettin?” deyince, bekçi: “Burada beklemende bir sakınca yoktu, burada beklemene izin vermeseydim, içinden belki de diyecektin ki, acaba kapının önünde bekleseydim içeriye girmeme izin çıkartabilir miydim, diyecektin” diyor.

Desisedeki alçaklığın hududunu tahayyül ediyorsunuz, değil mi?

“Söylet, fakat dinleme!” söylemini benimsemiş olan mahkeme, insanı belki böyle bir ukdeden kurtarıyor. Hakkında hüküm infaz edilen kimse belki, hiç olmazsa söyledim diyerek teselli bulabiliyor. Hükmü verenler, dinlemeseler de, hiç olmazsa söyletmiş olmanın ferahlığını yaşıyor olabilir. Fakat vicdanların dinmeyen kanaması durdurulabiliyor mu? Durdurulabilir mi?