"Büyük Felaket" ve 10 Nisan Sivas

24 Nisan (ne yapsak da bu günü takvimden defedebilsek!) dolayısıyla bir kere daha haddinden fazla "aydınlatıcı" yazı okumak ve görüş dinlemek imkânı doğdu. Ama dikkat ettim, bu yazıların hiç değilse bazılarında "Büyük Felaket"in "insanlık namına" utanılacak bir uygulama olduğu ikrar ediliyordu yine de. Toptan reddetme ile karşılaştırıldığında olumlu bir adım sayılır muhakkak. Ama bu yazılar bu ikrardan sonra başlıyorlardı yine "adil hafıza" olarak ifade edilen çerçevede olayları sıralamaya. Bu yöntemin yanlış bir akıl yürütmeye dayalı olduğu apaçık; çünkü bir tarafta bir "devlet"in sistematik olarak uyguladığı bir tehcir, öte yanda yazılarda sözü edilen "çeteler" söz konusu.

İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayanları bu ay "İmparatorluğun Çöküş Döneminde Osmanlı Ermenileri / Bilimsel Sorumluluk ve Demokrasi Sorunları" başlığı altında 2005 yılında üniversitenin düzenlediği konferansta yapılan konuşmaları yayınladı. Bu "Konferans"ın ne tür engellemeleri aşarak toplandığını hatırlıyorsunuzdur. Elimizdeki kitap, gerçekten, bir üniversitenin "Bilimsel Sorumluluk" söz konusu olduğunda neler yapması gerektiğinin iyi bir örneği. Bu önemli kitap artık kitapçı raflarında okurlarını bekliyor.

Ben bugün bu kitapta yer alan sunumların birisinden bir alıntın yapmak istiyorum. Nazan Maksudyan''ın "Genel Dünya ve Avrupa Tarihçililerinde 1915-16 Olayları" başlığını taşıyan sunumundan. Maksudyan''ın bu sunumunda "Holokost Karşılaştırmaları" başlığını taşıyan bir bölüm de yer alıyor. Bu bölümde "Büyük Felaket"i Holokost ile karşılaştıran bazı tarihçilerin metinleri yer alıyor. Bunlar içinde yer alan ve bu iki trajedinin birbirine benzemediği belirten Erik Jan Zürcher''in şu satırları çok dikkate alınması gereken türden:

"Kırımları tetikleyen, herhangi bir sahte ırksal teori değildir (bu da İkinci Dünya Savaşı''nda Nazilerin Yahudileri yok etmeleriyle arasında büyük bir farktır). Ancak, Jön Türklerin biyolojik materyalizm ve Sosyal Darwinizm''in etkisi altında oldukları ve dünyayı farklı milletler arası mücadele perspektifinden gördükleri de bir gerçektir. Bu bakış açısından, Osmanlı Ermenileri ve Rumları kolaylıkla Osmanlı ''bünyesinin'' sağlığını ve hayatta kalmasını tehlikeye sokan ''mikroplar'' ve ''tümörler" olarak görülebilirdi. Kırımlarda parmağı olanların ifadelerinde böylesi bir terminolojiyle karşılaşmamız anlamlıdır."

Tarihçinin bu gözlemi ve tespiti bizi düşündürmelidir. Özellikle de bugün "Büyük Felaket"in açıklamasını "atalarına ve tarihine bağlılık" olarak ifade edebileceğimiz bir ruh hali içinde yanlış ya da eksik yapan milliyetçi- muhafazakâr kesimi düşündürmelidir. Çünkü -Zürcher''in de belirttiği gibi- biliyoruz ki, "biyolojik materyalizm" ve "Sosyal Darwinizm" başta İttihat ve Terakki kadroları olmak üzere cumhuriyet öncesi Osmanlı aydınlarının bir bölümünün düşünce dünyasına epeyce nüfuz etmişti. Dolayısıyla, cumhuriyet döneminin bir milletvekiline (Ruşenî Barkın / 1932-1943 Samsun Milletvekili) "Din Yok Milliyet Var : Benim Dinim, Benim Türklüğümdür" başlığını taşıyan (Mustafa Kemal''e sunulan) çalışmayı yazdıran düşünce dünyasının temelleri İkinci Meşrutiyet Garbçılarının sloganı olan "İlm havassın dini, din avamın ilmidir" düsturunda aranmalıdır. Demem o ki, herkes kime sahip çıktığını iyi bilsin…

***

Sivas''ta 10 Nisan Polis Bayramı''nda Özel Harekatçılar olarak anılan polislerin amirlerinin "Kim Bunlar?" sorusunu "Bozkurtlar!" diye cevaplayarak yürüyüş yaptıklarını öğrendik. Bu polisler ayrıca hep birlikte "ülkücü camia"dan Ozan Arif''in "Ölmez bu hareket, ölmez bu dava" türküsünü de seslendirmişler.

Takdir ederseniz ki bu olay (dedikodu değil, herkes ekranlarda da izledi) çok alışık olduğumuz biçimde "talihsiz bir olay" olarak yorumlanıp geçiştirilebilecek türden değil. Ülkenin tarafsız olmak mecburiyetinde olan güvenlik güçlerinin askeri komandoları en çok hatırlatan bölümü "Bozkurtlar!" diye haykırarak Sivas''ta gösteri yapıyor. Bir demokraside olacak şey değildir; sanırsınız ki Özel Haraketçılar olarak adlandırılan bu polisler bir siyasi partinin "paramiliter" güçleridir…

10 Nisan''da gerçekleşen olayın haber olmak için 25 Nisan''ı beklemesi de düşündürücü. Gazete ve TV''lerin bu şehirde muhabirleri yok mu? Daha da önemlisi, şehir merkezinde gerçekleştirilen bu yürüyüşü yerinde izleyen tek bir yetkili yok mu?

Dün –nihayet- Sivas Valiliği "haberlerin ardından" soruşturma açmış. Sivas Valisi,"bu birliklerin törenlerde söyleyecekleri ve yapacakları şeylerin belli olduğunu, bunun dışında izinsiz yapılan şeyler varsa gereğinin yapılacağını" hatırlattıktan sonra şöyle devam ediyor: "Yapılan yersiz ve yanlış olmuş. Maksatlı mı, anlık bir şey mi buna bakacağız. Bir ihmal söz konusu ise gereği yapılacaktır."(!)

Demek özellikle çatışmalar için yetiştirilmiş bir grup ("bölük" müdür?) Özel Harekatçının söz konusu sloganı haykırarak şehir merkezinde yürüyüş yapması gibi dehşet verici bir olay sadece "yersiz ve yanlış"tır ve bu yersiz ve yanlış olayın "maksatlı mı, anlık bir şey mi olduğuna" bakılacaktır.

10 Nisan''da gerçekleşen bu olay bu yıl ancak iki hafta sonra –o da tesadüfen- haber olabildiğine göre şu şüphemizi dile getirebiliriz herhalde: Belki de Sivas bütün Polis Bayramları''nda aynı sloganla inliyordu…

Sivas valiliğinin olay haber oluncaya kadar bu gelişmeden haberdar olmadığına inanmak mümkün mü? "Uçan sinek"in bile farkına varan istihbarat elemanları bu sloganı duymamış olabilirler mi?

Beşir Atalay seçim dolayısıyla görevini bırakmasıydı, olayın hikayesini ona soracaktım. Ama belki yerini geçici olarak alan kişi sorularımıza doyurucu bir açıklama getirebilir.