Anayasa"da dokunulmaz madde olur mu?

Abant Platformu 23. toplantısını “Yeni Dönem, Yeni Anayasa” başlığı ile gerçekleştirdi. İki gün süren toplantıda yeni anayasa, “Temel ilkeler, Yöntem, Süreçler” alt başlıkları ile tartışıldı. Toplantının hem başlığı hem de alt başlığı çok anlamlı. Çünkü gerçekten 12 Haziran seçimlerinden sonra ''yeni dönem'' başlayacak. Ancak hemen ifade edelim ki, bu dönemin ''yeni'' olmasının neredeyse temel koşulu ''yeni anayasa'' yapılmasıdır. Aksi taktirde ''yeni dönem''in ''yeni''liğinin bir anlamı olmaz.

İçinde olduğumuz seçim sürecinde yeni anayasa neredeyse tüm partilerin ana gündemi ama sadece genel ifadelerle. Oysa aynı süreçte Sivil Toplum Kuruluşları (STK) siyasi partilerden daha aktif. Siyasi partiler yeni anayasaya ilişkin olarak sadece temennilerde bulunurken; STK''lar peş peşe yeni anayasanın dayanması gereken temel ilkeleri ve çerçevesini açıklıyorlar. Önce TÜSİAD -her ne kadar sonradan sahiplenmese de-, ardından TESEV yeni anayasanın temel ilkelerinin neler olması gerektiğini açıkladılar.

Aynı şekilde yaklaşık bir yıldır Türkiye''yi il il dolaşıp halkın yeni anayasaya ilişkin taleplerini dinleyen Yeni Anayasa Platformu (YAP) da çalışmalarına devam ediyor. Bütün bu çalışmalar yeni anayasa sürecinde siyasi partilerin dikkate almaları gereken birer fener niteliğinde. STK''ların çalışmalarının bunlarla sınırlı olma-yacağını tahmin etmek güç değil. Abant Platformu toplantısında ortaya çıkan 10 maddelik ortak temenniler de bu sürecin yol göstericilerinden biri.

Bu süreçte öncelikli olarak ortaya çıkan iki tehlikeye dikkat çekmekte fayda var; ilki içerik, ikincisi süreç.

İçerik konusundaki temel sorunun ne olabileceğini geçtiğimiz ay TÜSİAD''ın hazırlattığı rapora gelen tepkiler bağlamında gördük. Hatırlayalım, TÜSİAD raporuna gelen tepkilerin odağında ne vardı? Raporu bu kadar tartışılır kılan anayasanın değiştirilemez maddelerinin değişebileceğini söylemesidir. Başta siyasetçilerden gelen eleştiriler, raporu hazırlatan TÜSİAD''a geri adım attırdı. Bu, anayasamızdaki değiştirilemez maddeler hâlâ tabu olduğunu gösterdi. Bu maddelerin değişmesini istemek siyaseten risk. Neyse ki böyle bir siyasi parti yok.

Hemen ifade edelim ki, dokunulmaz maddelere ilişkin tepki ''Eski Türkiye'' refleksidir. Ancak ben bu refleksin yeni anayasa tartışmaları başladığında tekrar gündeme gelebileceğini düşünüyorum. Her ne kadar hiçbir siyasi parti değiştirilmez maddelerin değişmesi konusunda gönüllü görülmese de, bu maddelere atıfta bulunan bazı maddelerin değiştirilmesi konusu gündeme geldiğinde ''Eski Türkiye'' taraftarlarının ideolojik olarak kamuoyunu yönlendirebileceğini düşünüyorum. Ki mevcut anayasanın 24. maddesi, 42. maddesi, 66. maddesi bunlardan bazılarıdır. Bu maddelere ilişkin tartışmalarda, yeni anayasaya ve AK Parti''ye karşı olanlar tarafından doğrudan anayasanın değişmez maddeleri gerekçe gösterilerek değişime karşı çıkılabilir. İlgisiz görülebilir ama Anayasa Mahkamesi''nin (AYM) 2008 yılında başörtülü öğrencileren ünivesitelere girebilmelirini düzenleyen düzenlemenin iptal kararı zihniyet düzleminde tam bu bağlama oturur. Anayasanın 148. maddesi açık olduğu halde AYM ilgili düzenlemeyi anayasanın değiştirilemez maddesi ile ilişkilendirerek iptal etmiştir.

Burada bir parantez açarak şu soruya cevap arayalım; ''anayasada değişmez madde(ler) olur mu?''

Demokrat bir zihniyetten konuşuyorsak anayasada değişmez madde(ler) olması teorik olarak mümkün değildir. Çünkü anayasalar toplumu bir arada tutan toplumsal sözleşmelerdir. Tarihin herhangi ''bir anı''nda, katılımcı ise katılımcıların değilse de yöneticilerin üzerinde uzlaştıkları ya da topluma dayattıkları bir siyasal metindir. Ve salt bu yönü ile ''dönemsel''dir, ''mutlak'' değildir.

Tarihin bir anında yapılmış anayasa, ancak o döneme hitap eder. Geleceği bilmediğimiz bir dünyada, bugün alınan bir kararın değişmezlik iddiası geleceğe ipotek koymaktan başka işe yaramaz. Bugünün bilgisi ile geleceğe ipotek koyan düzenlemeler anlamsızdır. Ve değiştirilemezlik iddiası ancak otoriter zihniyet içinde mümkün ve anlamlı bir önermedir.

Demokrat zihniyete dayanan bir anayasa, ancak ilkesel uzlaşılar üzerine inşa edilebilir. Toplumun farklı kesimlerinin üzerinde ilkesel uzlaşılar ne kadar genişse anayasa o kadar uzun ömürlü olur.

Türkiye bugünlere geçmişin ayak bağları ile geldi. Artık bunlardan kurtulmanın zamanı gelmiştir. Yeni Türkiye kurulurken, ''geçmişin gerçek''leri bize engel olmamalı. Bugün yapmamız gereken, zamanın ruhuna uygun bir anayasadır. Ve toplumsal uzlaşı sağlamının yegane yolu değişeceğine baştan ikna olduğumuz ilkeler üzerinde uzlaşılan, içeriğini yaşayanların ürettiği bir anayasadır diyip değişmez maddeler parantezini burada kapatalım.

Gelelim yeni anayasaya. Tüm partiler anayasanın değişmesi gerektiği konusunda mutabık. İkinci mutabakat hiç bir partinin değiştirilemez maddelere dokunma niyetinin olmaması. O halde, yeni dönemde siyasi partilerin yeni anayasa yapmak için önünde içerik açısından bir engel yok. Tek itiraz ''Eski Türkiye'' rejimi taraftarlarından gelecektir. Onları harekete geçirecek olan ise seçim süreci ve sonraki süreçte siyasi partiler arasındaki gerilim ve toplumsal kutuplaşma olacaktır.

Geldik sürece ama o da bir sonraki yazıya...