ABD ve Türkiye: Dost mu, düşman mı?

ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Koh''un Türkiye ziyareti ile iki önemli gelişme birbirine denk düşmüştü: Birincisi bu ziyaretin, Yüksek Askerî Şûrâ toplantılarına rastlaması, ikincisi de, PKK lideri Öcalan''ın, örgütün silâh bırakarak Kuzey Irak''a geçişi talimatını vermesi. Burada isterseniz bir tevâfuka (!) daha işaret edelim: Başkan Clinton''un, Barzani ve Talabani güçleri arasında, ABD ve İngiltere''nin çok arzu ettiği anlaşmanın sağlandığı yolundaki açıklamasının da aynı güne tesadüf etmesi.

Peki bunlar arasında ne gibi bir bağıntı kurulabilir?

Bu soruya cevap vermeden önce; önümüzdeki bir hafta içinde, Kuzey Irak''taki Barzani ve Talabani güçlerinin, bağımsızlık yolunda kendilerine müşterek bir sembol olmak üzere bayrak ve millî marş ilânı yolunda önemli kararlar aldıklarını belirtmekte yarar var. Bu birincisi.

İkinci husus da, azçok bir dengeye ulaşmak üzere olan Talabani-Barzani bölgesine, yeni bazı göç dalgalarının başlamak üzere oluşu: Bu göç dalgaları, evvel emirde Türkiye''den geçecek PKK militanları; ikinci olarak 1975''ten beri İran''da barındırılan 50 bin civarındaki Barzanî taraftarı Kürtler (İslâmî karakterleri ağır basıyor), üçüncüsü de Hollanda, İsveç ve Norveç''te kendilerine mülteci statüsü tanınmış Kürt gruplar. (Bunlar Batılı hayat şartlarına alışmış Kürtler olarak tanınıyor. Önümüzdeki zamanlarda bunlara Almanya ve Fransa''da yaşayan Kürt sınıflar da eklenecek olursa, buna kimse şaşırmamalıdır.)

Bu anekdotlardan çıkarmamız gereken sonuç, Kuzey Irak''a dönük önemli ve hızlı bazı gelişmelerin arefesinde bulunduğumuz gerçeğidir.

Bu aşamada ABD, el çabukluğu ile, Kuzey Irak''ta tüzel kişiliği hâiz bağımsız bir oluşumu tesis etmeye çalışırken; Bazı Batı Avrupa ülkeleri de, uzun zamandır omuzlarında yük olarak taşıya geldikleri PKK yandaşı Kürt gruplardan kurtulmaya çalışmaktadırlar.

Burada tahmini en zor husus, Türkiye''nin ne yapmak istediğidir. Abdullah Öcalan''ın silâh bırakma ve kendi militanlarına Kuzey Irak''a geçiş talimatı vermesi, bu bakımdan son derece önemlidir.

Militan kadroların Kuzey Irak''a transferi, bir bakıma Türkiye''nin menfaatine olurken; diğer bakımdan Türkiye''nin bu gelişmeden hayli tedirgin olduğu gerçeğidir. Kuzey Irak''a PKK güçlerinin kaydırılması, bölgedeki kuvvet dengelerini sarsacağı cihetiyle Türkiye''nin bundan memnun olması gerekir. Açıklamalar başka türlü olsa dahi son hadiselere böyle bakmak icap eder. Türkiye''yi kaygılandıran taraf ise, silâh bırakmış güçlerin, siyasal/tüzel kişilik olarak kendilerini Türkiye''nin muhatap alması yolunda bir davetiye çıkarmaları ihtimalidir.

Böyle bir gelişmeden Türkiye''nin kaygı duyması tabiî ki fazla sayılmaz. Ta ki Türkiye''de incelemelerde bulunan KOH''un ziyareti ardından, ABD''nin Türkiye''yi de kapsayacak insan hakları raporuna kadar!.. Bu raporda Türkiye hakkında ağır tarizlerde bulunulursa kendisini sivil-siyasî yapıya dönüştürecek PKK''yı Türkiye''nin siyasî parti olarak muhatap alması tavsiye edilirse.. O zaman başka!..

İşte Türkiye-ABD ilişkilerinin en kritik zamanlarına doğru hızla ilerlemeye başlıyoruz anlayacağınız.

Hatırlanacağı üzere, ne Kıbrıs dolayısıyla ABD Savunma Bakanı Cohen, ne de Dışişleri Bakan Yardımcısı Koh lâyıkı veçhile bir kabule mazhar olamadılar. ABD-Türkiye ilişkileri şu sıralarda tahminlerin ötesinde gergin. ABD''ye kalsa, Türkiye ile ilişkileri çoktan koparacak. Fakat Ortadoğu barış görüşmelerinin ve Kafkasya probleminin dorukta olduğu bir aşamada, ABD bunu açıktır ki göze alamaz. Meselâ G-8 ülkelerinin hazırladığı Kıbrıs raporunda ABD, şimdiden bazı yumuşamalar için kapı aralamaya bile başladı.

Bu bakımdan önümüzdeki günler çok çok önemli. ABD Türkiye''nin direncinden sanıldığının aksine çok rahatsız.

Mevcut rahatsızlığa rağmen ABD, Türkiye ile ilişkileri tabiî ki kesip atmaz. Onların ilk elde yapmaya kalkışacağı husus, Türkiye''ye yönelik ciddi istikrarsızlaştırma denemeleri olacaktır. Geçen bir yazımızda buna özellikle işaret ettik.

ABD-Türkiye ilişkileri gerildikçe, Kuzey Irak''ta kriz yükseldikçe; siz dikkat edin, Türkiye-İran ilişkileri daha bir anlamlı hale gelir. Sun''i kavga döğüşlere kendinizi fazla kaptırmayın siz. Bugün İran''la Türkiye arasında, sınır görüşmesi adı altında K. Irak''a ilişkin önemli bazı müzakereler başlıyor.