İstanbul haritası

Hiç hesapta kitapta yokken, bu seçimleri İstanbul''dan izlemek durumunda kaldık. İstanbul ki Türkiye''nin büyük bir özeti!..

On yedinci yüzyıldan itibaren, Karadeniz bölgesinde nüfus arttıkça ve dar kıyı şeridi ekonomik olarak bu nüfusu besleyemez hale geldikçe, insanlar dalgalar halinde İstanbul''a boşanmış. Ondokuzuncu yüzyıldan itibaren de ardı arkası gelmeyen Balkan muhaceretleri!.. Bosna Hersek''in, Sırbistan''ın, Romanya, Arnavutluk, Bulgaristan''ın düşüşü!.. Balkanlar''ın müslüman ahâlisi, en zayıf ânında bile Devlet-i Aliyye''nin şefkatine sıkınmakta buluyor çareyi ve işte İstanbul''daki ikinci nüfus katmanı. Bu nüfus İstanbul''da ve Ege-Marmara''da Ecevit''in oy depolarını oluşturuyor. Balkan toplumlarının şuuraltında Ecevit, İkinci Fâtih rolüyle önemli bir yer edinmiş. Onlar öyle düşünüyorlar ki, Ondokuzuncu yüzyılın bütün mağlûbiyetlerinin intikamını Kıbrıs''ta alan yegâne serdarı Ecevit!..

Siz bunu haklı bulun veya bulmayın, katılın veya katılmayın farketmez. Burada yatan, tarihî acıların derinliği ve tatmini ihtiyacıdır. Bu bakış Ecevit''e nasılsa; bütün Balkan diyarlarında ve Kafkaslar''da Türkiye''ye de aynıdır. Onlar Türkiye''yi, hâlâ daha kendileriyle ilgilenen tarihî bir şuur olarak algılarlar ve Türkiye''den nihayetsiz beklentiler içinde yaşarlar. Yani Türkiye hükümetleri ve devleti potansiyel olarak, hâlâ daha Osmanlı Devleti''nin rol ve sorumluluğu içinde mütâlea edilir. Nitekim Türkiye''nin, Suriye vs. problemlerinde taraf olması da bunun açık bir işaretidir. Ve bu ilgi ne Suudi Arabistan''ın, ne Mısır''ın ve ne de İran''ın ilgisi gibidir. Burada yatan temel sâik, tarihî şuur altında yerini bulmaktadır.

Tabiî ki İstanbul, sırf Karadeniz ve Balkan halklarından ibaret de değildir. İstanbul başta Sivas olmak üzere, hemen bütün Anadolu illerinin öbek öbek temsil edildiği çağdaş bir metropol hüviyetindedir. Erzurumlu, Ankaralı, Afyonlu, Malatyalı, Eskişehirli ve Bursalı''lar da İstanbul''da ayrı bir katman oluşturur.

Şehre sonradan eklemlenen ve bugün İstanbul''da birbuçuk, iki milyonluk bir nüfusa erden Güney Doğu muhacirleri var ki, şehrin en son misafirlerini de işte bu gruplar teşkil ediyor. Diyarbakırlı, Vanlı, Siirtli, Bitlisli, Mardinli, Muşlu, Elâzığlı nüfus blokları!..

Tarihî gelenekleri olan ve kendine mahsûs iç tecrübeleri ile medenî bir çizgi teşkil eden şehirler; maruz kaldığı göç dalgaları ile tarihî-içtimâî çizgilerini şaşırmazlar. Hiç kuşku yok ki bazı değişmeler de olur. Fakat her yeni gelen nüfus dalgası, bir önceki dalgayı şehre eklemler; şehir en son misafirlerine muhacir muâmelesi yaparken, öncekiler şehirle daha bir özdeşleşir ve İstanbul''un tarihî tekevvünü böylece devam eder gider.

İstanbul''un iki asırdır yaşadığı tecrübe, Türkiye toplumu adına tam bir laboratuar mesabesinde. Yaşadığımız derin tecrübenin bugün ne sosyoloji, ne de toplumsal tarih şuurunda İstanbul tarihin ve zamanın gergefinde, kendisine sığınan her nüfus dalgasını absorbe edebildiğinin şuurunda olarak, Boğaz''ın suları gibi öyle akıyor önümde.

Türkiye''deki siyasal partilerin görüntüsü demokratik yapıyla ne kadar bağdaşıyor? Mevcut partilerin çoğu, demokratik çözüme katkı sağlayacak nitelikte kuruluşlar değil.

Daha doğrusu siyasal partiler, demokratik olmamakla suçladıkları devlet yapısına uygun olarak örgütlenen, siyaseti tıpkı devlet gibi yukardan aşağıya denetlemeye çalışan anti-demokratik kuruluşlara dönüşmüştür. Sıkıntının asıl kaynağı da bu noktada düğümlenmektedir. Nasıl olacak da demokratik bir örgütlenmeye sahip olmayan partiler sistemi demokratik bir konuma getireceklerdir?