Fasit daire

Fasit daire veya kısır döngü, ya da "Sistem Sancısı" isimli kitabımdaki incelemenin başlığı gibi "Labirentte iki asır..." Bir kere daha gelip dayandık Avrupa ile ilişkilerin en onur kırıcı safhasına...

İngiliz Elçisi Sir H. Bulwer, vezirlerimize şöyle yazıyordu: "Avrupalılar''ın zekâ ve tecrübelerine başvurmaksızın idareyi doğru yola sokmak imkânsızdır." Devam ediyordu: "Türkler dilerlerse, Avrupa''nın zekâsına dayanarak, Avrupa''nın erdemlerine sahip olabilir ve kendisi kadar geniş ve verimli topraklara sahip olmamakla beraber yüce bir güven ve prestije ulaşmış bulunan uygar devletlerin seviyesine ulaşabilir."

Batılı diplomatların bu aşağılayıcı tavrı karşısında bizim yöneticilerimiz, meselâ Fuat Paşa''nın tepkisi şöyleydi:

"Siz fısıldayın yalnız, fakat sahneyi ve oynanacak rolleri bize bırakın."

Aradan 150 yıllık bir zaman geçmiş, bir gün bir Alman Büyükelçisi çıkıyor ve sesleniyor:

"Öcalan''ı idam ederseniz Helsinki''yi unutun."

Ve bizim yöneticilerimiz diyor ki: "Avrupa''nın hassasiyetini anlıyoruz ama, bu kadar kör kör parmağım gözüne cinsinden bir davranışla değil." Yani "suflörlük yapın kâfi..."

Öcalan hakkındaki idam kararı onaylandı; sıkışıp kaldı Türkiye... Normal süreç, tashihi karar için yapılacak son itiraz da neticelendikten sonra kararın Meclis''e gelmesi ve Meclis''in karar vermesi şeklinde olacaktı. Ama Öcalan konusu sadece sıradan bir yargılama ve sıradan bir idam kararı değil. Mesele içerde hassas, dışarda hassas... Konu gelip, Avrupa''nın, meselâ diğer hiçbir idam kararında (Meclis''te onay bekleyen 53 idam dosyası var ve Avrupa''nın bu konuda herhangi bir girişimi olmamış) göstermediği tarzdaki özel duyarlılığı, Türkiye''nin bu duyarlılıkla birebir bağlantılı Avrupa ile bütünleşme hesapları, ülkenin yıllardan beri verdiği mücadele ve kayıplar, düşük yoğunluklu savaşta çocuklarını kaybeden insanların henüz kapanmayan yaraları ve Doğu-Güneydoğu''da yaşanan sancının nasıl dindirilebileceğine ilişkin değerlendirmeler arasına sıkışıyor... Yani kararı etkileyen birçok unsur söz konusu...

Aşağısı sakal, yukarısı bıyık türünden bir tıkanma söz konusu...

Normalde yargının steril ikliminde sonuçlanması gereken bir konu tam bir pazarlık ortamına dönüşmüş durumda.

İşin bir de, Avrupa''nın geldiği "idam karşıtı" anlayıştan farklı bir özü bulunduğu kuşkusundan söz edilebilir. Acaba Batı dünyasının APO''ya olan özel ilgisinin altında, bölgeye ilişkin stratejik hesaplarının da etkisi var mı? Ve idam karşıtlığı, Türkiye''yi bu anlamda köşeye sıkıştırma hesaplarının bir parçası olabilir mi? Bu kuşkuyu besleyen bir unsur, Kopenhag kriterleri içinde yer alan "Azınlık haklarının gözetilmesi" maddesinin, Avrupa başkentlerinde "Kürt azınlığın hakları" biçiminde algılanması gerçeğidir. Ki Türkiye, "Kürt azınlık-Müslüman azınlık" yaklaşımını, Lozan''dan bu yana kabul etmemektedir.

Tıkanma nasıl çözülecek sorusunu cevaplandırmak kolay değil. Çünkü bu alanda "adalet süreci" dışında, pekçok pazarlığın yürüyeceği muhakkak. 11-12 Aralık''ta Helsinki Zirvesi var... Orada Türkiye''nin adaylık kararı alınacak veya alınmayacak... Alman Büyükelçisi''nin sözleri gayet net... Meclis''te pazarlıklar olacak. Çünkü adalet kaygısı var, şehit ailelerinin oyları var, Doğu-Güneydoğu''daki toplum zemini var... Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi''nin APO dâvâsına ilişkin tavrının sonuçlarının değerlendirmesi var... Her adım, doğuracağı sonuuçlarla bir başka alanı tetikleyecek. O yüzden de herkes adımını hesaplı atmak zorunda...

Her sonuçta, Türkiye de bir bedel ödeyecek. Adalet yaralanacak belki. Belki Avrupa ile ilişkiler bozulacak. Belki çocuklarını düşük yoğunluklu savaşta kaybedenler hüsran yaşayacak... Belki bazı siyasiler yara alacak... Belki Doğu-Güneydoğu''daki toplum zemini yeni sancılara itilecek...

Türkiye iki asırdır labirentten çıkamadı. Avrupa''nın müdahaleleri olmadan evinin içini düzeltemedi. Toplumsal barışı farklı toplum-kültür alanlarını da rahatlatacak ölçüde sağlayamadı. Adalet alanını gerçekten müdahalesiz hale getiremedi. İnsan hakları alanında sorunsuz bir iklim oluşturamadı. Ve ekonomide dışa muhtaç olmaktan kurtulamadı... Sonuç bu oldu: APO''lar üretildi, APO''ların yargılaması diplomatik sorun oldu vs...

Türkiye, öncelikle içinde dolanıp durduğu labirenti görmek zorunda...