Tek insanın değerini anlamak

Rus kurtarma ekibi, Komersant gazetesine yaptığı değerlendirmede şunları söylüyor:"Deprem sonrası kurtarma çalışması ayrı bir bilimdir. İlk gün elinin erdiğini kurtarmaya çalışırsın. Çalışmalar seçme yapmadan yapılır. Uyku ve yemek molası vermezsin. İkinci gün ezilenler kurtarılmaya çalışılır, çünkü yaralananları 48 saat içinde çıkartmazsan kangren başlar. Üçüncü gün de sıra yıkıntılar altındaki sağlamlara gelir. Geriye kalanlar nefes bile alsa artık ölü sayılır."

Rus ekip bir ürküntü verici gerçeği daha açıklıyor:

"Biz eğitimli kurtarıcılar olarak bu felaketin arkasından gelecekleri çok iyi biliyoruz. Gölcük için pazar günü son gün olacak. Çöken binaların altındakileri kurtarma ümidi kalmayınca sıra dozerlere gelecek. Yerel halka kimse bu gerçeği söylemedi. Ama gerçek bu..."

Gerçek bu... Korkunç gerçek...

"İlk gün elinin erdiğini kurtarırsın" diyor... Deprem bölgesinde henüz el sürülmeyen yıkıntılar var... İkinci gün ezilenler, üçüncü gün yıkıntı altında kalanlar... Pazar''dan sonrası kaybedilmiş günlere giriyor. Yani bugün, yarın ve sonrası... Artık enkaz altındaki insanlar, "enkaz" sayılıyor ve iş dozerlere kalıyor... Çürümüş cesetler için kepçeli defin çözümü!!!

Enkaz altında daha en azından 35 bin kişi olduğu sanılıyor. Böyle bir soru sorulabilir mi bilmiyorum ama, kendi kendime soruyorum, acaba yukardaki kurtarma disiplini içinde bir düzenleme gerçekleşebilseydi, şu an enkaz altında bulunanların daha yüzde kaçı kurtarılabilirdi? Yüzde 10''u mu? Yani 3 bin 500 insan öyle mi? İlk ve ikinci günü kaybettiğimiz için 3 bin 500 insanı mı kaybetmiş olduk?

Bu soru sorulamaz mı? Acaba Ankara''da birileri, "ilk günkü panik sebebiyle bir tek kişiyi kaybetmenin sorumluluğu"nu içinde hissetmekte midir? Çünkü 3 bin 500 kişinin sorumluluğu, o bir tek kişi ile başlıyor.

İsrail''in bu "tek insanın değeri" konusundaki hassasiyetine ancak şapka çıkarılır. Adamlar Kuzey Irak, Çeçenistan ve Bosna Hersek''teki Yahudileri kurtarmak için operasyon düzenlediler. Gölcük''teki 20 İsrailliyi kurtarmak için de tam teşekküllü hastane dahil 400 kişilik kurtarma ekibi gönderdiler... Neden? Çünkü bir tek insanı önemsiyorlar... Acaba bizde, "35 bin olunca üç eksik bir fazla ne farkeder?" düşüncesi daha egemen değil mi?

Üniversite sınavlarında meslek liseleri öğrencilerini ve başarısız liselerin başarılı öğrencilerini, gencecik çocukların bütün çığlıklarına kulak tıkayarak böyle bir "yekunculuk"la okkanın altına atmadık mı?

Hükümet kendini savunuyor?

Hazreti Ömer de kendini savunmuştu:

-Ama anne, Ömer senin yaşadığın faciadan nasıl haberdar olsun?

Kadın da cevap vermişti:

-Haberdar olmayacaktı da neden halife (devlet) oldu?

Özeleştiriyi bile beceremiyoruz da, kendimizi "devletin kutsallığı"nın arkasına çekerek savunmaya çalışıyoruz.

Ankara olarak felaketin büyüklüğünü ne zaman kavradık, kendi kendimize bir sorsak? Ne kadar patinaj yaptık? Medya helikopterle deprem bölgesinin üzerinde dolaşmaya ve canlı yayın yapmaya başladığında, hükümet depremin ne kadarlık bir alanı vurduğunun farkında mıydı?

Değirmendere''lilerin çığlığı Atv''ye "Henüz bizim yıkılışımızdan kimsenin haberi yok" diye yansıdı... Karamürsel günler sonra gündeme geldi... Ve henüz İzmit''te, Adapazarı''nda, Yalova''da el sürülmemiş binalar var... Hepsi "dozerlik" olacak değil mi? Acaba kaç kişinin çığlıkları cevapsız kaldı ve söndü?

Medyaya kızınca işler bitiyor öyle mi? Siz medyaya değil, aynaya kızıyorsunuz...

Bir milli seferberlik böyle mi yönetilir? Varını yoğunu seferber eden bir milletin inşa gücü böyle mi tasarruf edilir? Hep soruyorum, savaşta da biz böyle gardı düşmüş boksörü mü andıracaktık?

TSK''nın depremde üstlendiği görev tartışılıyor. Askerin her felaket anında milletin yanında olduğunda şüphe yok. Bana göre tartışılması gereken, bu işin rasyonalitesi... Yani asker, hangi çerçevede devreye girerse daha sağlıklı netice alınır? Bundan, sıkıyönetim veya olağanüstü hal tartışmalarını kasdetmiyorum... İç iletişimi yaralanmamış bir sistemde, hele böyle büyük yıkım anlarında onları aşmak bile zor olmamalı... Deprem bölgesinde 50 bini aşkın asker olduğu bildiriliyor... Peki bunlar hangi tür askerler? Mesela enkaz kaldırmada istihkam birlikleri ne oranda devreye girmiştir?

Deprem sürecinde, sağlık birimleri dışında üniversitelerden yararlanmak mümkün olabilmiş midir? Niçin vardır üniversiteler? Teknik üniversiteler, mühendislik fakülteleri niçin vardır? İyi ki medya birkaç bilim adamını ekrana taşımıştır da, üniversitelerimizin ülke meseleleri üzerinde kafa yorduğu kanaati sağlanmıştır. Ne yazık ki jeoloji mühendislerinden otoyol gişe görevlisi, ziraat mühendislerinden temizlik işçisi çıkarıyoruz. Ondan sonra depremimizi doğru tahmin işini Amerika''dan, tohumluk zirai ürünü İsrail''den, kurtarma ekiplerini de başka ülkelerden temin ediyoruz...

Bir milletin imkanlarını seferber etmek bu değildir, söylemek istediğim bu, ve devletin görevi de bu...

Samanyolu tv''de, "Onlar da bizim gibi bir ferd" diye telafi etmeye çalıştı yönetici, yönetime ilişkin eleştirileri..

Onların sokaktaki vatandaş gibi olmaya hakları yok, bir... Onlar, Ömer olmuşlarsa, Ömer gibi yük taşımaya hazır olacaklar... Son deprem, sivil toplumun bağrında çok daha diri, inşa edici bir potansiyel bulunduğunu ortaya koydu, iki... Demek ki, toplumun bağrındaki inşa gücü yüksek ferd, yönetime intikal edemiyor, yani devlet yönetimine doğru ilerleyen seleksiyon sisteminde ciddi aksamalar mevcut...

Bu depremin içinden her şeye rağmen çıkarılacak umut, belki de, 2000''in eşiğinde, millet olarak acıları paylaşmakta ve yara sarmakta gösterdiğimiz üstün dirayettir.

Bir başka umut, alnı öpülecek bir gençliğin varlığıdır... Nüanslarını unutup, acıda, fedakarlıkta, umutta, elele verebilen bir gençliğin varlığı... Alnı öpülecek bir çizgi bu...

Depremle birlikte, bazı gazetelerin hafta sonu eklerini kaldırmasını, gece klüplerinin eğlence seanslarının yasaklanmasını anlamlı buluyorum. Hafta sonu ekinde cinsellik pazarlayan bir gazetenin deprem ortamında Çeşme''deki bir eğlence görüntüsünü "İşte enkaz bu" diye manşet yapmasını da anlamlı buluyorum. Ne yazık ki tefessühü, çürümeyi, sadece felaket günlerinde hatırlıyoruz ve üç gün sonra da o günleri unutup, bataklığı üretmeye devam ediyoruz.

Bu yazıyı üç teklifle bitirmek istiyorum:

1. Bugünden sonra bölgede daha derin toplumsal şoklar yaşanacaktır. Enkaz ve ceset görüntüleri, ruhları kanatacaktır. Acılar, bugüne kadar, her şeye rağmen, birkaç canlı insan çıkarılabildiği için hafiflemiştir. Şimdiden sonrası hep ölüm görüntüsüdür. Hala yeterli dirayete kavuşamayan kriz yönetimini, acilen, doğacak duygu fırtınasını göğüsleyecek bir yapıya kavuşturmak gerekiyor.

2. Kriz yönetimine paralel bir üst yönetim oluşmalı. Başına Erzincan Valisi Recep Yazıcıoğlu getirilmeli. Bu yönetim, iskandan insanların manevi inşasına kadar bölgeyi rehabilite edecek projeleri geliştirip, devreye sokmalı... Enkaz bitsin de, rehabilitasyona öyle yönelelim yaklaşımı, tabii depremi gönüllere taşıyacaktır.

3. Şu an geride kalanların yaşadığı moral sarsıntı yeterince dikkate alınmıyor. Akşamla sabah arasındaki dünya farklılaşması, yalnızlaşma, aile travması, ruhları çok derinden etkiliyor. Bu alanda, paralel bir çalışma yürütülmeli... Psikiyatrlar, psikologlar ve yetişmiş din adamlarından kurulu ekipler, deprem yıkıntısının içinden insanları bir başka iklime çekebilecek ortamı hazırlamalılar.