Çankaya Noteri veya Aksakallı

Günümüzde en çok konuşulan konu, Tayyip Erdoğan''ın Cumhurbaşkanlığına adaylığını koyacak mı, koymayacak mı meselesidir. Oysa Anayasamıza göre, Cumhurbaşkanlarının yetkilerinin ne olduğu, neyi yapıp yapamayacağı konusu göz ardı edilmektedir.

Fransız Anayasa Profesörü Duverget, batı demokrasilerinde cumhurbaşkanlarının yetki bakımından üçe ayrıldığımı yazar. Başkanlık, yarı başkanlık ve temsili başkanlık sistemi

Üçüncü sistemde cumhurbaşkanlarının icra yetkisi yoktur veya çok kısıtlıdır. Bu sistemde olan Cumhurbaşkanları otoritelerini, kanunlardan çok karizmalarından ve saygınlıklarından alırlar. Almanya, Avusturya, İtalya, Yunanistan bu gurupta sayılabilir. Bu ülkelerin hiçbirinde, Cumhurbaşkanlığı, başbakanlığa tercih edilmemiştir. Hatta bu ülkelerin Cumhurbaşkanlarının kim olduğunu bilmezler.

Türk Anayasası da üçüncü sistemi kabul etmiştir. Ancak Türkiye''de, Başbakanların çoğu, Cumhurbaşkanlığı makamını başbakanlığa tercih etmişlerdir.

Anayasamıza göre, Cumhurbaşkanının bazı makamlara tayin etme dışında yetkileri sınırlıdır. TBMM de kabul edilen kanunları 10 gün zarfında imzalayarak resmi gazetede yayınlatır. Hükümet tarafından hazırlanmış kararnameleri imzalar ve yayınlatır. C. Başkanının bunları reddetmek veya imzalamamak gibi bir yetkisi yoktur.

Halkımız da, oy verirken, kafasında müstakbel Başbakan ile Cumhurbaşkanı arasında bir ayırım yapmaktadır. Hatırlardadır ki, Demokrat Parti 1950 seçimlerine giderken, Celal Bayar''ın Cumhurbaşkanı olacağını kimse tahmin etmiyordu. O tarihlerde, seçmenlerin kafasında, Halil Özyörük(1) veya başka isimler gelmekteydi.

Bayar, başbakanlık yerine Cumhurbaşkanlığını tercih etmiştir. Ancak daha ilk günde, onun Demokrat Partili yönü, siyasi karizmasına gölge düşürmüş ve bu gölge büyüyerek 27 Mayıs darbesinin sebepleri arasına girmiştir.

Siyasete girmiş bir kimsenin kafasında milletvekili olmak, Bakan ve Başbakan ve daha ileri de Cumhurbaşkanı olmak ideali yatar. Hatta bir politikacıda bu idealler olmazsa, başarılı da olamaz. Politikacı, Başbakanlıkla, C. Başkanlığı arasındaki olması gereken farkın bilincinde olmazsa, başarıları hezimete de dönebilir.

Türkiye''de, Cumhurbaşkanlığı makamını cazip hale getiren şey, Çankaya''nın Atatürk gibi bir şahsiyetin makamı olmasıdır. Oraya gelen Cumhurbaşkanlarımızın çoğu, Atatürk''ün otoritesinin makamından veya kanunlardan geldiğini zannetmektedir. Oysa Atatürk''ün otoritesi kendi karizmasından ve saygınlığından gelmektedir.

Anayasamızda C. Başkanına verilen yetkiler kısıtlıdır. hatta 1992 Bununla beraber, bu makama seçilenler, durumdan vazife çıkarmak ( (2) suretiyle yetkilerini genişletmek yoluna gitmişlerdir.

Korutürk cumhurbaşkanlığına seçilmesinden birkaç ay sonra, TBMM Başkanlığına bir yazı göndermiş ve kanunu incelenmesi için iki aylık ek süre istemiştir.(3) TBMM başkanlığının böyle bir süre verilemeyeceğini bildirmesi üzerine imzalayarak yayınlatmıştır.

Hükümet kararnamelerini imzalamayarak icraya müdahale etme uygulaması da ilk defa Korutürk tarafından uygulanmıştır. Cumhurbaşkanlarının böyle bir yetkisi olmadığını iddia edenlere karşı, bazı siyasiler(4) ve bilim adamları, Cumhurbaşkanlığı makamı bir noterlik değildir demek suretiyle bu yanlış uygulamaya arka çıkmışlardır.

Turgut Özal, siyasi alandaki başarısını C. Başkanı olarak taçlandırmak istemiştir. Ancak, kendi kurduğu Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatındaki imza törenine dahi davet edilmediği zaman Cumhurbaşkanlığının yetkilerinin kısıtlı olduğunun farkına varmıştır.

2007 yılında yapılacak C. Başkanlığı seçimlerinde, eşi Türbanlı birisinin Çankaya''ya çıkıp çıkamayacağı tartışması ön plana çıkmıştır. Asıl tartışılması gereken konu, Çankaya''ya çıkan kişinin "durumdan vazife çıkarmaya çalışması" nasıl önlenir," olmalıdır.

Dolunay''ın küçüldüğü zaman, Kırpıp yıldız yaparlar gibi bir deyim vardır. Cumhurbaşkanlığı da bir ölçüde buna benzer. Makamdan ayrıldıktan sonra, nikâh şahitliği ve kirve''lik yaparlar.

Başbakanlık için aranan vasıfla, cumhurbaşkanlığı için aranan vasıflar bambaşkadır. İkisi de küçümsenemez. Ama bu iki vasfın ayni kişide birleşmesi de zordur.

Derler ki, bir ressam için en önemli şey, elindeki fırçanın tuvale son dokunuşudur.

(1)Emekli Yargıtay Başkanı

(2)"Durumdan vazife çıkarmak:" Askerler tarafından kullanılan bir deyim.

(3) Bu süre 10 gündür.

(4)Ecevit ve Süleyman Demirel