Başarısızlık sadece liderin midir?

Türkiye''deki siyasi partiler çoğunlukla lider merkezli partiler olarak kabul edilir. Bu nitelik özellikle seçimlerde bütün açıklığıyla ortaya çıkar. Seçmenler partilerden çok partinin liderlerine oy verirler. Partileri liderleriyle birlikte tanımlar, liderlerin değişimiyle birlikte partiler konum ve yapı değiştirir. Liderler partilerden daha çok bilinir ve tanınırlar.

Liderlerin partilerdeki bu etkin konumları çoğu kez eleştiri konusu olur ve bilhassa muhalifler partileri liderlerin tekelinden kurtarmayı savunurlar.

Liderlerin partilerdeki kesin hakimiyeti kaçınılmaz olarak parti içi demokrasiyi tartışma gündemine getirir. Liderlerin hakimiyeti çoğu kez partide demokratik usul ve kuralların uygulanmasını zorlaştıran bir gerçeklik olarak bilinir. Partisinde demokratik kurallara itibar etmeyen bir liderin ülkede demokrasiyi nasıl tesis edeceği, ülke için dile getirdiği demokrasi özleminin nasıl gerçekleştirileceği soruları gündeme getirilir.

Partinin seçimlerdeki başarı veya başarısızlığının parti tüzel kişiliğinden çok lidere mal edilmesi seçimler sonrasında liderlere yönelik tartışmaları gündeme getirir. Eğer parti başarı sağlamışsa bu liderin üstün meziyetlerinin bir ürünü olarak bilinir, bunun tersi olmuş ve parti seçimden başarısız çıkmışsa bu başarısızlık lidere mal edilir. Bu durumda da ilk akla gelen liderin istifasının istenmesi ve lider değişikliğinin gündeme taşınmasıdır.

Bütün bunları test edeceğimiz en güzel örnek Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)''nin bugünlerde yaşadıkları ve partililerin lidere karşı takındıkları tavırdır.

CHP çok iddialı olarak girdiği bir genel seçimden umduğunu bulamamış ve başarısızlık olarak değerlendirilecek bir sonuçla çıkmıştır. Aslında bir siyasi partinin seçimlerden önceki konumunu ve oylarını koruması, geniş boyutlu değerlendirildiğinde başarısız olarak görülmemelidir. Bu sonuç da bir başarıdır; zira partiler için öncelikli hedef sahip oldukları konumlarını ve oy oranlarını korumaktır. Eldekini korumasını bilmeyen bir partinin bunu yükseltmesi elbette mümkün değildir. Ancak söz konusu parti hedefini iddialı bir şekilde kesinlikle iktidara gelmek, iktidar partisini hükümetten düşürmek, oylarını ikiye katlamak olarak belirlemiş, bu hedeflerin gerçekleştirilebilir olduğuna tüm taraftarlarını inandırmış, bütün bunların hayati bir gereklilik olduğunu savunmuş ve tüm angajmanlarını bunun üzerine oturtmuşsa ve sonuçta da ancak mevcut konumunu koruyabilmişse burada beklenmedik sorunların çıkması normaldir.

Burada tartışılması gereken soru CHP''nin başarısızlığının tek sorumlusunun partinin liderinin olup olmadığıdır. Gerçekten bu başarısızlığın sebebi sadece lider midir?

Partiyi lider merkezli bir parti olarak gördüğümüzde, partiden çok lideri merkeze alıp bütün olup bitenleri lidere mal ettiğimizde başarısızlığın faturasının da lidere kesilmesinde şaşılacak bir husus yoktur. Ancak CHP örneğinde bu ilk defa yaşanıyor bir durum değildir. 1992''den bu yana CHP birkaç kez lider değiştirmişse ade umulan başarıyı bir türlü yakalayamamıştır. Bu partideki lider değişiklikleriyle partide fazla bir şey değişmemiştir. Varsayalım ki CHP lideri kendisine karşı yönelen bu protestoları ve istifa taleplerini ciddiye alarak liderlikten çekildi ve yerine yeni bir lider seçildi. Bu durumda bu partide ne değişecektir? Umulan başarı bir anda yakalanacak mıdır?

Bu parti yanlılarının anlamak istemedikleri ana sorun şudur: Partinin lideri değiştiğinde her şey hallolacak değildir! Hatırlayın bu partide E. İnönü, C. Kartay, M. Karayalçın, A. Öymen, H. Çetin ve D. Baykal genel başkanlık yaptılar. Ne değişti? Bu liderlere yeni biri daha eklenince de bir şey değişecek değildir. Sorun bu partiye liderlik yapan kişide değil partinin yapısı, geleneği, ideolojisi, siyasette kendisine biçtiği misyonu ve siyaseti yapış tarzında gizlidir. Öncelikle bu partide sorgulanması gereken ana sorun bu hususlardır. Herkes bu partinin liderini eleştiriyor, suçluyor, istifasını istiyor ama partinin yapısını, ideolojisini, siyaset yapış tarzını, kendisine biçtiği misyonu pek az kişi tartışma konusu yapıyor. Çok basit ama anlamlı bir örnek vererek tartışılması gereken bir noktaya dikkat çekeyim. CHP kendisini sosyal demokrat bir parti olarak tanımlamaktadır. Partililer de bu ideolojik kimliği iftiharla benimser ve parti ile ilgili bütün tartışmalarda kullanırlar. Hiç kimse bu partinin gerçekten bir sosyal demokrat parti olup olmadığını sorgulama ihtiyacı duymaz. Bu tür sorgulama sorununu gündeme getirenlere de iyi gözle bakılmaz. İşçiden, yoksuldan, emekçi kesimden, toplumun orta ve orta altı kesimlerden oy alamayan bir parti sosyal demokrat olabilir mi? Varlıklıların yüzde ellisinden çoğu bu seçimde CHP''ne oy vermesi bile bu ideolojik kimliği tartışılır kılmaktadır. Ama kimse bunu sorun olarak gündeme taşımıyor.

Evet Türkiye''de partiler lider merkezlidir, ancak bu durum lideri partinin her şeyi yapmaz. Başarı da başarısızlık da liderle birlikte kadrosuyla ilgilidir. Partinin yapısı, geliştirdiği siyasalar, sorunlara çözüm önerileri, ideolojiyi toplumusallaştırma becerisi, kitleleri motive edebilmesi bir bütün olarak parti yönetiminin işidir. Başarısızlık sorgulanacaksa sadece lider değil liderin tepe noktasında bulunduğu ekibi, yönetimi ve yöntemi de tartışılmalıdır.