"Devlet sizi istemiyor" ne demek?

YÖK Başkanı Kemal Gürüz''ün görev başında olan bazı rektörleri istifa etmeye zorlarken "devlet sizin görevde kalmanızı istemiyor, ya istifa edin yahut da biz sizin görevden alınmanız için işlemleri başlatacağız!" ifadelerine baş vurduğunu bazında sıkça okuduk. Sayın Gürüz''ün bu şekilde seçilmiş rektörlerin istifasını temin etmesi başka bir tartışma konusudur. Burada dikkat edilmesi gerekli can alıcı nokta, Gürüz''ün "devlet sizi istemiyor" diyerek ağırlıklı olarak "devlet" kavramına vurgu yapmasıdır.

Ana sorun burada dile getirilen "devlet" kimdir, nedir ve niçin böyle istemektedir? Sorularına verilecek cevaptır.

Son iki üç yıldır devlet kavramı çerçevesindeki tartışmalar iyice çeşitlenmişti. Nerede ise herkes bir "derin devlet" kavramına sığınmaktaydı. Bir hepimizin bildiği, hissettiği ve içinde yaşadığı devlet vardı, bir de bunun ötesinde ve üstünde, bizim anlamakta zorluk çektiğimiz, kamaca hissettiğimiz "derin devlet" söz konusuydu.

Sayın Gürüz''ün rektörleri istifa ettirirken referans olarak kullandığı devlet hangi devlettir? Bildiğimiz devlet mi, onun ötesinde veya üstünde bir devlet mi?

Sayın Başbakan, Sayın Cumhurbaşkanı ve Sayın Bakanlar da sık sık devlete göndermeler yapıyorlar. PKK ile ilgili gelişmeler dolayısıyla başbakan da cumhurbaşkanı da sık sık "devlet teröristlerle pazarlık yapmaz", terör mücadelesinde şehit düşenlerin yakınlarını teskin için "devlet şehit düşenlerin kanını yerde bırakmayacaktır, onların intikamını alacaktır...", bir takım sıkıntıların aşılacağını ve kimsenin yılgınlık göstermemesi gerektiğini belirtmek için de "devlet dimdik ayaktadır", "devlet her türlü sıkıntının üstesinden gelecek güçtedir"... gibi ir dizi "devlet"li ifadelere rastlamak mümkün. Bu konuşmalarda anlatılan devlet hep aynı devlet midir acaba? Yoksa mevcut devletin bir fonksiyonu veya kurumu mu dile getirilmektedir? Yahut da bildiğimiz devletten öte ve üstün daha başka bir devlet mi anlatılmak istenmektedir?

Demokratik bir toplumda, veya demokratik olmak gibi iddiası olan bir ülkede dile getirilen ve pek çok şeyin kendisine atfedildiği devlet, ancak meşru, bilinen, anayasa ve meri hukuk tarafından iyice tanımlanmış, kenarı köşesi takyid edilmiş bir devlet olabilir. İster idarenin belli seviyelerinde görevli memurlar, isterse temsili sistemin bir yerlerinde görev yapan halkın temsilcileri olsun ancak bilinen devlete gönderme yapabilir ve onunla iş yapabilirler, yahut yapmalıdırlar.

Yazının başında dikkatlerinize sunduğumuz cümleye dönecek olursak Sayın Gürüz, herhangi bir rektöre veya kendi kurumundaki bir görevliye "devlet seni istemiyor, istifa etmelisin!" dememelidir. Bir hukuk devletinde bir kamu görevlisinin herhangi bir idari pozisyona nasıl geleceği, hangi durumda buradan alınacağı, görevinin nasıl düşeceği önceden bellidir. Eğer önceden belli olmayan bir davranış ve özelliğinden dolayı görevden alınması gerekiyorsa, o durumu hukukileştirecek bir kuralın konmasıyla ancak mümkün olabilir. Dolayısıyla "devlet seni istemiyor" diye bir suçlama olamaz, ancak "şu kuralı ihlal ettiniz, bunun cezası da sizin görevden alınmanızdır, bu sebeple sizi görevden alıyorum" olabilir.

"Devlet sizi istemiyor" şeklinde bir suçlama hukuk diliyle konuşacak olursak keyfilikten başka bir şey değildir. Buradaki muhayyel devletin yerine "hukuk" kavramı konulmalı ve bu çerçevede düşünülmelidir.

Temsili sistemin sahasından çıkarılmış bir idari kurumun hukuka uymasını sağlamanın sanıldığından daha zor olduğu bu olaylarda bütün boyutlarıyla gözlerimizin önüne serilmektedir.