Bir Felsefe Dili Kurmak (III)

"Ben seni dışarılarda arar iken, sen benim kendi evimde idin!"

Hemen her ciddi söz gibi bu sözü de en az iki kademede anlayabiliriz diye düşünüyorum. Çünkü -başkalarını bilemem ama- her defasında ben bu sözü iki anlam katmanını da nazar-ı itibara almaksızın kullanmayı beceremedim.

Öyle ya bir düşünelim bakalım: "Ben" kim? "Sen" kim? "Benim Kendi Evim" ne?

Kelimenin tam anlamıyla "yerimiz dar"; bu bakımdan "Ben" ile "Sen"i şimdilik bir kenara bırakalım da hiç değilse şu "Benim Kendi Evim" ibaresi üzerinde bir miktar duralım.

Bu ifadeye muhatab olanların aklına ilk gelecek olan mânâ –niçin tereddüt edelim: "gelmesi de gerekli olan mânâ"-, aşağıdan bakıldıkta, bana/bize ait olan herşeydir: Benim dinim... Benim dilim... Benim medeniyetim... Benim tarihim... Benim kültürüm...

Ben''e ait olan, Biz''e ait olan her ne varsa, aradıklarımı kendisinde bulacağım yer işte orasıdır; yani Benim Kendi Evim''dir! Ben, Benim Kendi Evim''de aramalıyım/bulmalıyım aradığım her ne varsa... Bu topraklarda, "arayan", "aramakta olan", "arayıcılıkla nitelenmeyi hak eden" her kim varsa ve kim ciddi ciddi birşey aradığını söylüyorsa, ona ne aradığını sormamalıyız; bilakis aradığını nerede aramakta olduğuna bakmalıyız önce... Yanlış yerde doğru şeyin aran(a)mayacağını hatırlamalı; Ben Hakikatim iddiasının Benim Kendi Evim''den başka bir yerde "ibtidaen" tahakkukunun mümkün ve câiz olmadığını/olamayacağını gayet iyi bilmeliyiz.

"Dışarı, neresi oluyor?" demeye hâcet var mı o halde? Dışarısı, bana ait olmayan, benim olmayan, benden iz taşımayan her yerdir! Dışarısı, Benim Hakikatimin dışarısıdır! Dışarısı, Benim ve Benim Kendi Evim''in dışında kalan herşeydir! Evet, Benim dışımda.... Benim Kendi Evim''in dışında kalan herşey! Benim dinimin... Benim dilimin... Benim medeniyetimin... Benim tarihimin... Benim kültürümün... Benim topraklarımın dışında... (Şimdilerde "öteki" diyorlar!)

Bu kısa açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, muhatabın aklına gelen/gelebilecek olan ilk mânâ budur! İçinin adam gibi doldurulması halinde ve pek tabii ki hakkının da verilmesi şartıyla yukarıdaki sözü bu şekilde anlamaya mânî bir durumun olmadığı muhakkak gibidir.

Lâkin bir de bir başka anlamı daha olmalı şu "Benim Kendi Evim"in.... Ev metaforundan hareketle anlaşılması gereken bir ikinci anlam daha...

Peki nedir bu ikinci anlam?

Karşıtından başlayalım: Evim''in dışında... Benim Kendi Evim''in dışında.... yani Ben''in dışında.... Benim dışında... Benim Kendi Benim''in dışında...

"Ev" dendikte "Ben"den gayrısı anlaşılmaz yukarıdan bakıldığında.... Ben Hakikatim diyenlerin/diyebilenlerin aradıkları hakikati bulabilecekleri yer son tahlilde yine Ben''dir sadece... Ben''den başka bir hakikat olmadığına göre, hakikatin tahakkuku zorunlu olarak Ben''dedir. Ben''de de aranıp bulunmalıdır o halde!

Derman arar idim derdime, derdim bana derman imiş!

Burhan arar idim aslıma, aslım bana burhan imiş!

Sağı solu gözler idim, bir dost yüzü görsem deyû,

Ben dışarıda arar iken, ol can içinde cânan imiş!

İkinci anlam katmanı hakkında şimdilik bu kadarlık açıklamayla iktifa ederek sadede gelelim. [İnanın â dostlar insanoğlunun, kendi evinden uzakta (!) iken, sadede gelmesi o kadar zor oluyor ki! (Galiba bu da ahvâl-i şahsiyeden mülhem "üçüncü mânâ" oldu!)]

Bu toprakların çocukları, yola kendilerinden çıkmak, aramayı kendilerinden başlatmak basiretini göstermeli; dahası, kendilerinde ve kendileri için aradıklarını yine kendilerinde bulacaklarını aslâ akıldan çıkarmamalıdırlar!

"Babanzâde Ahmed Naim kimdir?" suâline muhatap olacak gençlerin bu ismi uzaktan bile tanımakta zorlandıklarını defaetle müşahede etmiş biri olarak söyleyebilirim ki o, "Benim Kendi Evim"de yaşayan büyük ustalardan biriydi ki halen öyledir! O HALDE Ben''i/Ben''ini/Kendisini bulmak arzusuyla yanıp tutuşanların, Benim Kendi Evim''in sâkinlerini tanımak, onlarla muârefeyi artırmak, onları tanıdıkça kendilerini tanımış olacaklarını bilmek gerek....

Sevgili İsmail Kara''nın Bir Felsefe Dili Kurmak (Dergah Yayınları, İstanbul, 2001) adlı muhalled eseri, işte bize Bizim Kendi Evimiz''in sâkinlerinden birini, bu yüzyılın en büyük dil-mantık-felsefe ustalarından başlıcasını ziyaret etmemize imkân sağlıyor... Bazı kimselerin sadece Tecrid-i Sarih (Buharî) mütercim ve şârihi olarak tanıdığı/tanıyabildiği, çoğu kimseninse Kur''an Şâiri Mehmed Akif''in hayatındaki en büyük dostu olmaktan öte bir vasfını gör(e)mediği bu zâtın hayatını, eserlerini, ilmî ve felsefî kudretini yakından tedkik edebilmek için şimdi önümüzde tutanabileceğimiz sağlam bir rehber, derinlere dalabileceğimiz koca bir derya, -mübalağa ettiğimi düşünecekler için söylüyorum- hikmet''in özsuyundan içmeye hasret kalanlar için pırıl pırıl akan bir pınar duruyor.

O orada duruyor. Peki ya siz niçin duruyorsunuz?!