Yine Diyanet üzerine

Deprem sonrasında en fazla aksayan hizmet alanı ne? Bu soruya düne kadar çok alternatifli cevaplar verebilirdim; ancak dünkü yazım üzerine ulaşan tepkiler, hem depremden etkilenen yerlerde, hem de ülkenin her tarafında, insanlarımızın bu soruya tek bir cevap verdiğini gösterdi: Din hizmetleri...

Gözler, depremden canlı kurtulanlar kadar, cenazesi kaldırılanların da hizmetinde olması gereken din görevlilerini arıyor... Yakınlarını kaybedenler de, böyle bir âfetin yurdumuzda meydana gelmesinden şaşkınlığa düşenler de mâneviyat açlığı içindeler...

Ülkemizdeki din hizmetleri Diyanet işleri başkanlığının görev alanına giriyor. Diyanet, deprem sonrasında ortalıkta pek görünmedi. Başkanın su bulunmayan yerde cenazelerin teyemmümle kaldırılabileceğine ve birkaç cesedin birarada gömülebileceğine dair resmî uygulamalara onay veren açıklamalarını duyduk; bir de umreye gitmeye hazırlananların bunun yerine deprem fonuna yardım yapmaları tavsiyesini... Ancak, televizyonların canlı yayınlarında din görevlileri pek ortalıkta yoktu; duaya muhtaç insanlarımız bu alanda özel bir gayretle de karşılaşmadılar. Vatikan, Papa''nın depremzedeler için dua ettiğini açıkladı; bir çok ülkede Hıristiyan dinadamları da depremle ilgili özel âyinler düzenlediler; dünyanın her tarafında Müslümanlar gıyapta cenaze namazı kıldılar, aralarında dua zinciri oluşturdular... Şu ana kadar deprem üzerine ne bir mevlid düzenlendi Türkiye''de, ne de dua çağrısında bulunuldu...

Diyanet''in bu eleştirilere cevabı şu: Cuma namazı öncesinde, Kocatepe Camii''nde, vaaz veren kişi depremzedeler adına okunan hatimler için dua ettirmiş cemaate... Yakın bölgelerden bazı din görevlileri enkaz kaldırma çalışmalarına gönderilmiş... Herhalde camilerde yardım kampanyası da açılmış veya açılacaktır... Ülkenin çok geniş bir parçasını ve milyonlarca insanı ilgilendiren bir âfetten sonra, lâik devletin din hizmetlerinden sorumlu bir kurumu olarak, bundan öte mânevî görevlerinin bulunduğunun farkında bile değil Diyanet... Farkında değil ki, kendiliğinden harekete geçen hamiyetli insanlara baktığında, SOS çocuk köyleri gibi kuruluşların veya 100 depremzede çocuğu himayesine almak isteyen Eğriboz metropolitinin açıklamalarıyla karşılaştığında bile mânevî görevlerini hatırlamıyor.

Şimdi yaşadığımıza benzer toplumsal travmalarda, insanlar, başlarına geleni bazı kural-dışı sebeplerle izah ederler. İstersek kızalım, gerçeği değiştiremeyiz: Bu deprem ile 28 Şubat uygulamaları arasında irtibat kuranlar da var. İnanırsınız veya inanmazsınız, ancak şimdiki gibi korkunç bir deprem felâketine uğrayan ülke insanının bu tür izah denemelerinde bulunmalarını engelleyemezsiniz. ''İrtica ile mücadele'' adına yapılanlar, üniversitelerde uygulanan başörtüsü yasağı, İmam Hatiplerin kapatılması, Kur''an öğrenme yaşının 12''yle sınırlandırılması, hiç değilse bazı insanlar tarafından, bu depremin ''mânevî sebepleri'' olarak anılıyor.

''İrtica ile mücadele'' adına yapılanların bazısı yanlış idiyse, bu konuda uyarıda bulunmak, acaba hangi devlet kuruluşunun görev alanına girerdi? İnsanların kutsal kitaplarını öğrenme yaşı dünyanın hiçbir yerinde sınırlanmazken, bizde kendi yasasını değiştirerek bunu yapmaya kalkışanları neden uyarmadı Diyanet? Sadece dinadamı yetiştirmediği, mezunları başka fakültelere gittiği gerekçesiyle İmam Hatipler kapatılırken, Diyanet, "Bizim yalnız dinadamına değil, dinini bilen her meslekten insana ihtiyacımız var" diyemez miydi? Duyarsız bir görev anlayışının egemen olduğu dinî bir kurum, lâik sistemin kendisinden beklediği işlevi de yerine getiremez. Nitekim, deprem sonrasında yaşandığı üzere, getiremiyor...

Kaldı ki, lâiklik devletin bir sıfatıdır; din hizmetiyle görevli bir kurum ve o kurumun fertleri lâik sistem içerisinde dini temsil ederler; Papa''nın veya hahambaşının ''lâik'' olması beklenmez. Bizde ise, din kurumuna bugün egemen olan zihniyetin kendisi ''lâik'' bir yaklaşımı benimsemiş görünüyor. Oysa, geçmişine baktığımızda, başkanlık koltuğunda oturanların bir çoğu ile onların yakın mesai arkadaşlarının, dinin ve dindarın izzetini lâik devlet yapısı içerisinde korumayı bilen insanlar olduğunu görüyoruz. Devlet depreme sadece maddî açıdan değil mânevî açıdan da müdahalede geç kaldıysa, bunun sebebi, Diyanet''in bu yanlış anlayışıdır. ''Dinde reform'' türü beklentileri biliyorduk da şimdi karşımıza çıkan "din kurumun sekülerleşmesi" olgusu bizim için bile büyük bir şaşkınlık kaynağı...

Duasız, ibadetsiz bir din olmaz. Deprem felâketi insanların dinî hassasiyetlerinin zirveye çıktığı, dua ve ibadet ihtiyacının en fazla hissedildiği dönemlerdir. Devletin depreme müdahaledeki acziyeti başka alanlarda nasıl sivil girişimlerle aşıldıysa, din ve mâneviyat alanında da, sivil inisiyatifleri harekete geçirmek galiba daha akıllıca bir davranış olacak.

Belki de bu sayede gerçek anlamda lâikleşebiliriz.