Yolculuk başladı

Palas pandıras bu noktaya sürüklendiğimiz için olacak, Avrupa Birliği''ne (AB) adaylığı kabul edilmiş bir ülke haline gelmenin ne anlam taşıdığını derinliğine irdeleyen pek çıkmıyor. Medyanın etekleri zil çalıyor; politikacılar gelişmeyi sahiplenen bir tavır sergiliyorlar; borsanın tavan yapmasının gösterdiği gibi sıradan vatandaş da Helsinki''den gelen haberle kendinden geçti. Ancak, bu gelişmenin, çok boyutlu tahlilleri hak edecek çapta ve Türkiye''deki bütün dengeleri derinden etkileyecek sonuçları olacak...

Sadece bir örnek verelim: Anayasa Mahkemesi''nin Refah Partisi''ni kapattığı kararında bazı politikacılar için de beş yıllığına ''siyasi yasaklılık'' cezası öngörülüyordu. Türk Ceza Kanunu''nun 312. maddesi gereği bir yıl hapis cezasına çarptırılanlara da süresiz siyasi yasak uygulanıyor. Oysa, Avrupa''nın hiçbir ülkesinde ''siyasi yasak'' cezası yok; anayasa ve yasalarda, bu tür cezaları ortadan kaldıran bir düzenlemenin bizde de yapılması gerekecek. Bu da, sadece ''siyasi yasaklılık'' garabetini sona erdirmekle kalmayacak, yasağı kalkanlar yeniden faal hale gelecekleri için, siyasetin dengelerini de etkileyecek...

AB''ye aday olma sürecine giren Türkiye''de, toplumsal, siyasal ve ekonomik değişimlerin bir gecede meydana gelmesi beklenmemeli elbette. Türkiye, öncelikle demokrasisini ayıplı, insan hakları görüntüsünü zavallı kılan hukuka ilişkin düzenlemelerden başlayarak, ciddi bir yapısal değişiklik gerçekleştirmek zorunda. Bunların gerçekleşmesi bir zaman alacaktır; ancak akut hale gelmiş uluslararası ihtilâfların çözümü için öngörülen 2004 vâdesinin, kendi yapısal değişikliğini gerçekleştirmesi için de nihâî bir tarih olması beklenebilir. Türkiye''de aksayan yönlerin neler olduğunu bilen ve görüşleriyle değişimi yönlendirebilecek durumda olan insanlar var zaten.

Şu anda karşı karşıya bulunulan sorun, AB adaylığı sürecinin kapıya dayadığı değişim zorunluluğunu toplumsal bir iradeye dönüştürmektir. Türkiye, yakın zamanlarda, bazısı kendiliğinden gelişen olaylar karşısında da bugünküne benzer heyecanlara kapılmış, ''değişim'' arzuları depreşmişti. Susurluk kazasının ortaya saçtığı pislikler üzerine başlayan heyecanı ve "Türkiye''de hiçbir şey bir daha aynı olmayacak" sloganını hatırlayın. O heyecan toplumsal bir iradeye dönüştürülemediği için çetelerin başına bir şey gelmedi. Benzer bir değişim heyecanı ''yüzyılın felâketi'' adı takılan 17 Ağustos depremi sonrasında da yaşandı ve "Hiçbir şey aynı olmayacak" temennisi o sırada da dile getirildi. Sonuç alınmış değil; ''eski hamam eski tas görüntüsü'' bugüne kadar kesilmeksizin devam etti.

Toplumsal irade, Türkiye''nin yapısal değişiminden yarar uman, demokratik açılımlara önem veren, hukukun siyasallaşmasından mağdur olan çevrelerden başlayarak her kesimin bir ortak zeminde buluşmaları anlamına geliyor. O kesimlerin hatalı teşhisi, doğru teşhis koysalar bile harekete geçmekte yavaş davranmaları sürece istikamet şaşırtarak bir felâkete bile dönüşebilir.

Helsinki''den çıkan AB üye adaylığı kararını kabul edenler, Türkiye''yi dönüşü olmayan bir yola sokmuş oldular. Girilen süreç, uyumsuzluk gösteren, ayak uyduramayacak olan siyasi kadroları tasfiye edebilecek şiddette olduğu için, verdikleri karar kendi aleyhlerine de çalışabilir. Hiç kimse, grup, kesim veya siyasi kuruluş, sanki böyle bir gelişme olmamış gibi, tepkisiz duramaz; herkes bu yeni dönem içerisinde kendi çıkarlarına en uygun konumu almak zorunda. Toplumsal irade bunu gerektiriyor işte.

Bu yeni yolu kaygıyla, biraz da korkuyla izleyen çevreler şimdiden huzursuzluklarını belli etmeye başladılar. Kimi kendi diliyle, kimi de aracılar kullanarak, rahatsızlığını dışa vuruyor. Bunlardan en çarpıcısı, yakın bir gelecekte bu süreci tersine dönüştürecek bir ''Cumhuriyet devrimi'' beklentisinin dile getirilmesidir. Kitlelerin daha fazla demokrasi ve insan hakkı beklentisi içine girdiği, yarını ''hukukun üstünlüğü'' kavramının belirleyeceği belli olmuşken, bu ters beyanları, hâlâ darbelerden medet uman bir zihniyetin son nâfile çabası olarak görmek gerekiyor.

Türkiye, cuma gününden beri, yepyeni bir yol üzerinde yolculuğa çıkmış bulunuyor. Bunu keyifli ve verimli hale getirmek bizim elimizde.