Ne olacak bu doların hali?

Eski alışkanlıkları terk etmek oldukça zordur. Ekonomi cephesinde bu alışkanlıklardan biri de; ülke ekonomisinin nereye gittiğine ve istikrara dair döviz kuruna, özellikle de dolara adeta bir ekonomik "barometre" olarak bakmaktır.

Kolay değil... Yılların verdiği bir "dolarizasyon" alışkanlığımız var.

Maalesef bu alışkanlığımızı halen terk edebilmiş değiliz. Dövizde, özellikle de dolar fiyatlarında her yukarı hareketin ardından "nereye gidiyor bu dolar?" sorusu ile gündem oluşmaktadır.

Seçimlerin ardından Türk Lira''sının hızlı değer kaybetmesiyle, dolar kurunun 1,65 liraya dayanmasının ardından, "ne olacak bu dolar?" sorusu ve ekonomiyi kur üzerinden okuma hastalığımız yeniden gündeme geldi.

Şimdi, seçimler öncesinde 1,58 lira seviyesinde bulunan dolar kuru neden bu kadar kısa bir sürede, kademeli olarak, 1,65 lira seviyelerine kadar yükseldi? Başlıklar halinde bakalım.

* Seçimler sonrası Türkiye ekonomisine dair yayımlanan yabancı ve onların yerli uzantılarının raporlarında cari açık çığırtkanlığı yapılarak döviz fiyatlarında yukarı yönlü bir baskı oluşturulmuştur. Sanki seçimler öncesinde dolar 1,58 lira seviyelerinde bu riskler yokmuş gibi...

Şimdi bu satırları okuyanların bazılarının akılarına şöyle bir soru gelebilir: "İyi de bu uluslararası kurumların yayımladıkları raporlar ne kadar gerçekçi ve güvenilir." Ben güvenilmemesi gerektiğine inananlardanım. Eğer her söylediklerini doğru kabul ederseniz yarı yolda kalırsınız. Ancak piyasalar üzerinde kısa süreli güçlü etkilerini de göz ardı etmemek gerekir.

Eğer örnek istiyorsanız en sıcağından, en sonuncudan başlayalım. Seçimlerin hemen öncesinde cari açığı ve enflasyonu bahane ederek Türkiye için "ağırlığı azalt" raporu yazan JP Morgan, aradan geçen iki hafta sonrası bizimle ilgili olumsuz fikrini değiştirdi! Zatı şahaneler şimdi de petrol fiyatlarında ki sert düşüşü öne sürerek, enflasyon ve cari açık riski ortadan kalkmıştır dediler...

* Avrupa''da yaşanan Yunanistan krizi uluslararası yatırımcıları Euro''dan kaçırarak dolara yönlendirdi. Dışarıda belli paralar karşısında değer kazanan dolar içeride de kısmen etkili oldu.

* Genişleyen kredi hacminden rahatsız olan ekonomi yönetimi doğrudan faizleri artırmak yerine, dolaylı yollarla munzam karşılıklarda oynayarak kredi daralması oluşturmak istedi. Karşılık maliyetinden rahatsız olanlar bunun yerine artık faizlerin yükseltilmesi gerektiğini dillendirdiler. Seçimlerin hemen ardından Merkez Bankası üzerinde faiz artırım baskısı oluşturulmaya çalışıldı. Faiz artırım beklentilerine Merkez Bankasının kayıtsız kalması kurlar üzerinde yukarı yönlü bir baskıya neden oldu.

Döviz fiyatlarının oynaklığına sadece dolar üzerinden bakmamak lazım. Bunun yerine dolar ve eurodan oluşan eşit ağırlıklı "sepet kur" üzerinden bakmak gerekir. Geçen aralık ayından bu yana sepet kur lira karşısında yüzde 11,2 değer kazanmıştır. Bu oran ise gelişmekte olan ülkeler içinde en sert düşüşün lirada yaşandığını göstermektedir.

Sonuç olarak bazıları için halen "ekonominin barometresi" kabul edilen dolar fiyatı son iki yılın zirvesi olan 1,65 lira sınırına kadar yükseldi. Haklı olarak, Türkiye''nin cari açık problemi, ihracatın artması vs vs. sebepler öne çıkarılarak döviz kurunun düşük olduğunu, her fırsatta kurun yükselmesi gerektiğini söyleyenler oldukça fazladır. Ama bu yükselişten kimse mutlu olamadı...

Bizde sadece doların ekonomik barometre olarak algılanma şekli değil, doların bulunduğu seviyenin algılanma şekli de enteresandır. Özellikle dolar fiyatlarının yorumlanmasında tam bir paradoksal durum söz konusudur.

İhracatçı tarafı doların düşüklüğünden yakınır, her fırsatta fiyatın yükselmesi gerektiğini dillendirir. Ama dolarda yaşanan yukarı yönlü hareketlerden de memnun olmaz. Diğer taraftan da şirketlerde kuru sabitleyip kur riskini minimize etme (hedge) alışkanlığı hiç bir zaman olmamıştır.

Şimdi gelelim merakla beklenen "Ne Olacak Bu doların Hali?" sorusunun cevabına:

Dolar değil de yukarıda bahsettiğimiz sepet kur üzerinden değerlendirirsek; şu anda panik yapacak bir durum bulunmamaktadır. Mevcut seviyelerde biraz daha kalacak kurda önümüzdeki günlerde kademeli aşağı yönlü hareketler gözlenebilir.