Türkiye"nin başardığı işler

Pazar günü "son dönemde Türkiye-Avrupa ekseninde oluşan yeni durumun hem Türkiye''nin hem Avrupa''nın dinamikleri açısından tarihsel bir fırsat" olduğunu belirtip şunu eklemiştim: "Bu fırsat kimsenin belli ödünler karşılığında bize sunduğu bir ödül değil, Türkiye''nin son on beş aylık ''yeniden konumlanma'' sürecinin getirdiği bir sonuçtur. Türkiye bu on beş ay boyunca ''milli çıkar ve hedefleri'' açısından hiçbir zaaf sergilemediği gibi, tuttuğu yolun ne kadar doğru olduğunu ve gelecekte de bundan taviz vermeyeceğini bir kez daha kanıtlamış bulunuyor."

Yukarıdaki tümceleri bıkıp usanmadan yinelemeyi sürdüreceğim. Bu inat yersiz değil elbette: Bakıyorum, hemen ilk günden çok "özgün" senaryolar dillendirilmeye başladı bile! "Efendim, Avrupa''nın derdi falanca imiş", "Yok, Yunanistan arkamızdan şöyle bir iş çevirmiş", "Aman, ABD omuz vermese bu haller zor gerçekleşirmiş" vb.

Hiç kimsenin aklına bu ülkenin "oyunu doğru oynayabileceği", sahip olduğu stratejik koordinatları en uygun biçimde kullanabileceği, çok-merkezli bir dünyada kendisi için en anlamlı konumu devşirebileceği gelmiyor mu acaba?

Yanlış anlaşılmak istemem, çünkü şunu hep yazıyorum: Dünyada hiçbir ülke kendi başına değildir. Dünyada hiçbir ülke stratejik ittifak ve karşıtlık ilişkilerinden bağımsız bir konum elde edemez. Dünyada hiçbir ülke (kimilerinin mitolojik bir güç atfettiği ABD bile) tek başına iş göremez. Elbette, Türkiye de kendisi için anlam taşıyan ittifak ve karşıtlık ilişkilerine yaslanmış, belli destekler almış, belli uzlaşma ve pazarlıklara girişmiş, belli koşulları benimsemiştir.

Ama be kardeşim, Türkiye edindiği bu "yeni konum" için hiç mi kendi başına bir şeyler eylememiş? Elinden hiç mi iş gelmemiş? Onun bunun yönlendirmesiyle, desteğiyle, arkalamasıyla mı bu hallere gelmiş? 1997''de Avrupa kapısı utanmazca ve ukalaca yüzümüze kapatılmış, o günden sonra Türkiye ne yapmış? Avrupa''da kapı kapı mı dolaşmış? Ondan bundan anlayış mı dilenmiş? Kendini mi acındırmış?

Biraz bellekleri tazeleme zamanıdır herhalde: "Roma Krizi"nden bu yana ancak bir yıl geçti. Türkiye-Avrupa ekseninin "görünüşte" falan değil, "gerçek" bir kırılma tehlikesi yaşadığı günlerden bu yana yalnızca bir yıl geçti. O gün de şimdinin "felaket" ve "güçsüzlük" senaryosu sahiplerinin acı feryatlarını istihzayla dinlemiştik. Geldiğimiz yer ortada.

Gelecekte izleyeceğimiz yön için, Türkiye''nin son on beş ayı üzerinde uzun uzadıya düşünme gereği vardır. İşte bu yüzden bazı şeyleri inatla yineleyeceğimi söylüyorum. Tıpkı bundan üç ay önce, 15 Eylül''de yazdıklarım gibi:

"Türkiye''nin, Suriye ile başlayıp asıl ağırlık merkezini Moskova ve Roma üzerinden açığa vuran ''yeniden konumlanma'' süreci önemli sonuçlar doğurdu. Söz konusu süreç, geçen yılın sonlarında vurguladığımız gibi, Türkiye''yi Avrupa yönündeki ''genişlemeyip daralan'' yolun baskısından kurtardı. Daha o dönemde ''Türkiye-Avrupa ekseni''nin ilginç gelişmelere gebe olduğu ortaya çıktı. Ve yine o dönemde siyasi iradenin onca zaafına ve seçim atmosferine karşın, Türkiye hepimizi iyimser kılması gereken bir kararlılık sergiledi.

Söz konusu kararlılığın taşıdığı önem açısından, bir konuyu daha hatırlatmakta yarar var: ''Türkiye-Avrupa ekseni'' aslında daha uzun bir ''doğu-batı'' eksenini ''açık tutan'' kanaldır. Kanal daralır ya da yıkılırsa ırmağın yönü değişir. Türkiye, gelecek yüzyılın çok-merkezli dünyasında herhangi bir ''mecburiyete'' sıkışıp kalmış değil; tam tersine, önünde ilginç seçenekler mevcut.

İşte bu tablo önemli sonuçlar barındırıyor. İster kimilerinin düşündüğü gibi ABD ile Avrupa arasında tam bir uyum ve işbirliği olsun, ister (ben de dahil olmak üzere) kimilerinin düşündüğü gibi ABD ile Almanya merkezli ''çekirdek Avrupa'' arasında belli bir rekabet bulunsun, Batı dünyası son bir yıldır Türkiye''nin bu ''yeniden konumlanması''na uygun bir ''doğru konum'' edinme kaygısı içerisindedir. Bu tür iddialı önermelerin Türkiye''de yadırgandığını biliyorum. Ama Türkiye''nin konumunu abartmamak gerektiği gibi, anlamsızca göz ardı etmemek de gerekiyor.

İşte yine bu tablo ''Türk siyaseti''ne önemli sorumluluklar yüklüyor. İç dinamikler açısından son bir yılın gelişmelerini, ''gündelik'' ve yalnızca ''karşıtlık'' terimlerine dayalı bir siyasi bakışla okumaktan kurtulup ''yeniden yorumlamamız'', ''yeniden değerlendirmemiz'' gerekiyor. Çünkü Eylül 1998''den bu yana olup bitenleri doğru okuyabilmek, önümüzdeki dönemde ''doğru siyaset'' yapabilmenin de ipuçlarını taşıyor."

Evet, artık "Siyasetin Yeniden Değerlendirilmesi" dönemine giriyoruz.