Türkiye"nin geleceği

Başbakan Ecevit ABD gezisine bugün başlıyor. Gündem yüklü olacak ve pek çok konu başlığı müzakere edilecek. ABD gezisi, çıkacak sonuçlar bakımından, olumlu ve olumsuz öğeleri bir arada barındıracak. Tıpkı Türkiye''nin gelecekteki "dış politika" grafiği gibi: Kimi zaman son derece olumlu dönemler yaşayacağız, kimi zaman herşey oldukça kötüye gidiyor gibi görünecek (ve karamsar yazarlarımız yine en kötümser senaryoları dillendirmeye başlayacaklar).

Gelgelelim, önümüzdeki dönemde "dış konjonktür" açısından Türkiye''yi bekleyen tabloyu tek bir sözcükle özetleyebiliriz: Parlak! Evet, yaşanacak (ve hazırlıklı olmamız gereken) pek çok iniş çıkışa karşın, gelecek parlak!

Bu olumlu ve iyimser değerlendirmeyi mümkün kılan da, biraz "safdil" bir hal almaya başlayan "deprem sonrası konjonktür" değil. Eylül 1998''de başlayan süreç. Geçen haftalarda bu konuya değinmiştik; şunu bir kez daha vurgulayalım: Bu sürecin hangi desteklerle, hangi yardımlarla, hangi inisiyatifle başladığı sanıldığı kadar önemli değil. Önemli olan böyle bir sürecin başlamasıdır. Bu süreç sanılandan önemli sonuçlar doğurmaya başlamıştır ve doğurmaya da devam edecek.

Bu ülkede "Türkiye''nin konumu"nu küçümsemek ve aşağılamak epeyce genel bir alışkanlığa dönüşmüş olduğundan, kimi ifadelerimiz "abartılı" bulunabilir. Ama Türkiye''nin konumunu abartmamak ne kadar gerekliyse, gerçekdışı bir biçimde küçültüp değersizleştirmemek de o kadar gerekli.

Türkiye ister uyumlu bir ABD-Avrupa ekseninin müttefiki olsun, ister çekişme dolu bir ABD-Avrupa ayrışmasında "yeniden konumlanmak" zorunda kalsın, oyuna "avantajlı" giriyor. Geçen Kasım ayından bu yana, Avrupa ile karşılıklı ve öğretici bir deneyim süreci yaşadık. Bunun yansımaları Avrupa tarafından iyi anlaşıldı diye düşünüyorum. Türkiye, bulunduğu konum ve etki alanı itibariyle Avrupa için önemlidir, Avrupa bu coğrafyada "Türkiye''siz iş görmeye" de kalkışabilir, ama herşeyin çok daha zorlaşmasını göze alarak! Avrupa''nın en büyük "fay hatları"ndan biri Türkiye''den geçiyor. Son deneyimler tabloyu netleştirdi. Şimdi Avrupa''nın atacağı adımları dikkatle izlemek gerekiyor.

ABD de, Avrupa''nın dengeleyici gücünden bağımsız ya da değil, "Türkiye''siz iş görmeye" kalkışabilir mi? O zaman ABD''nin de Avrupa ölçüsünde güçlüğü göze alması gerekiyor. Bana hep çok ilginç gelen ve zaman zaman dillendirilen bir senaryo var: "İsrail, gelecekteki bir Kürdistan ve Ermenistan"dan oluşan bir eksenin tasarlandığı ve bunun Türkiye için "kabul edilemez" olduğu söyleniyor. Bunun "kabul edilemez" olduğu kesindir; zaten bu senaryonun işlevi, bana daha çok, "neyin olamayacağını" göstermekmiş gibi geliyor. Daha açık konuşmak gerekirse, böyle uyumlu bir eksen oluşsa bile, bunun Türkiye''ye rağmen, Türkiye''nin çıkarlarına aykırı biçimde yapılması "akıldışı" olacaktır. O halde İsrail ile ilişkilerini "Ortadoğululaşmadan" sürdüren bir Türkiye, diğer iki unsur için de ancak "himayeci" ve "denetleyici" bir rol oynayabilir. Aksi durumda, bu unsurların birer seçenek oluşturma olasılığı bile kalmaz.

Gelişmeler ivme kazandıkça, bu hususları daha ayrıntılı olarak inceleyeceğiz. Ancak Türkiye''nin sözünü ettiğimiz süreçten "en üst düzeyde" yararlanabilmesi için, "ekonomik açıdan" da doğru ve istikrarlı bir program uygulaması gerekiyor. Cuma günü Güngör Uras Milliyet''teki köşesinde mevcut ekonomik tabloyu, bu tablonun barındırdığı tehlikeleri ve neden tam da şimdi gerçek bir "siyasi irade"ye gereksinim duyduğumuzu yetkinlikle özetlemiş. Yazıyı gözden kaçırmış olanlara, geri dönüp bakmalarını öneriyorum.

Türkiye "dış politika" ve "ekonomi" eksenlerinde birbirine eşdeğer sayılabilecek bir performans sergilerse, önündeki bazı engelleri daha da kolay aşacak. Tabii, bunun için, "iç siyaset dengeleri"nin bir an önce yerine oturması ve ne zamandır vurgulayıp durduğumuz "siyasi irade" konusunda mesafe alınması şart. Bu şartın en önemli öğelerinden birini de "Cumhurbaşkanlığı Seçimi" oluşturuyor. Çarşamba günü bu konuya değineceğiz.