Yeni siyasî faktörler

Türk siyasetinin yakın geleceğinde ilginç "olasılık senaryoları" yer alıyor. Önümüzdeki "olasılık zincirleri"nden hangisini izleyeceğimiz, bir önceki yazıda belirttiğimiz gibi, DYP Kongresi''nin sonucuna bağlı. Ancak, bu kongrenin sonucu ne olursa olsun, yakın geleceğe ilişkin "siyasi eylem planları" tasarlayanların, incelikli "siyasi hesaplar" yapanların gözardı etmemesi gereken birkaç faktör daha var. Seçimden hemen sonra altını çizdiğimiz ve işlevselliklerini bugün de yitirmemiş olan bu faktörleri anımsayalım:

1. Türkiye''nin Eylül 1998''le birlikte içine girdiği "yeni dönem". Söz konusu tarihte Suriye ile başlayıp Moskova ve Roma''ya, oradan da terör örgütü başının yakalanıp yargılanmasına uzanan süreç son derece önemli. Türkiye''de hâlâ pekçok siyasi kesim ve odak bu sürecin önemini tam olarak kavramış değil. Bu süreç "Türkiye-Avrupa ekseni"nde ciddi bir kırılma tehlikesine yol açmış ve Türkiye''nin "kararlılığı" açısından dünya üzerindeki güç merkezlerine yön gösterici bir "sınama olanağı" sunmuştur. Tam da bu nedenle, geçtiğimiz Aralık ayında şöyle yazmıştık: "Bu süreç Türkiye''yi, Avrupa yönündeki ''genişlemeyip daralan'' yolun baskısından kurtarmıştır. Kimilerinin bu durumdan hiç hoşnut olmadığını ve derin kaygılar beslediğini biliyorum, ama görünen o ki Türkiye en doğru olanı yapmaktadır ve ''Türkiye-Avrupa ekseni'' ilginç gelişmelere gebedir."

Asla "terör sorunu"na indirgenemeyecek olan bu süreç, pekçok kişinin Roma günlerinde öne sürdüğünün aksine, son derece "dışa dönük" bir nitelik taşıyordu. Türkiye''nin bu "yeniden konumlanma" dönemi, en çok da işte bu "dışa dönük" niteliği yüzünden önem taşımaktadır.

2. Susurluk sendromu. Kimi kesimlerin "tarihsel bir rövanş olanağı" olarak gördüğü bu olay, hiç de kurgulanan sonuçlara ulaşmadı. Toplumun neredeyse tamamına yayılan düşsel bir tepkisellik varsayıp daha sonra da kendilerini bu varsayımın gerçekliğine inandıranlar şöyle bir tabloyla karşılaştı: Bu olay, toplumun büyük bölümü açısından "devlet"e karşı bir tedirginlik ve karşıtlık uyandırmak şöyle dursun, oldukça "rahatlatıcı" bir işlev taşıdı. Eylül 1998''de başlayan süreç de bu "toplumsal bakışı" haklılaştırdı ve toplumun, "millî" kabul ettiği hususlar ile "devlet"e ilişkin tartışma başlıkları konusunda ne tür bir duyarlık taşıdığını ortaya koydu. Ancak bu olayın daha önemli bir yanı var: Toplumun bu olayla netleşen "devlet" tasarımı "içe dönük" değil, tam tersine, devletin yapabildikleri (ya da toplumca, yapabildiği varsayılan hususlar) açısından, son derece "dışa dönük"tür. Diğer deyişle, toplum bu olayla birlikte devletin işlevselliğinden, onun dünyadaki güç merkezlerine benzer bir işlev sergileyebileceğinden emin olmuştur.

3. Uluslararası strateji düzlemi. Dünya üzerindeki eşzamanlı "bütünleşme" ve "parçalanma" eğilimleri, hem "federatif yapılar"da hem de "ulus-devletler"de yeni bir "milli işlev"in doğmasına yol açmıştır. Bu, farklı ülkelerde -örneğin ABD, Almanya, Rusya ve Türkiye''de- hemen hemen eşdeğer nitelik taşıyan bir "milli işlev"dir. Bu yeni "milli işlev"in ilginç bir yapısı var: Aynı anda hem "içe dönük" hem "dışa dönük" özellikler barındırıyor ("ABD ya da Almanya için bunun ne anlamı var?" diye soranlara, son on yıllık dönemi -Ross Perot''dan SPD''nin yükselişine kadar pekçok göstergeyi ele alarak- yeniden gözden geçirmelerini öneririm). Bu yeni "milli işlev", hedefledikleri açısından kesinlikle "dışa dönük"tür, ancak bunun için -klasik liberal çerçeveye uygun olmayan- bir "dil ve anlam alanı" içinde iş görmektedir. Sonuçta, örnekse MHP''yi, "içe dönmeci" diye etiketlemeden önce bir kez daha düşünmek gerekiyor.

Daha da önemlisi, bu yeni "dil ve anlam alanı"nı iyi anlamak gereğidir. Konjonktür on yıl öncekine benzemiyor. On yıl önce, Türkiye''nin önünde, salt "dışa dönük bir milliyetçilik"le beslenebilecek "liberal" bir programı uygulama olanağı bulunuyordu. Oysa o dönemde birbiriyle hiçbir ilgisi bulunmayan, hatta birbiriyle tam bir karşıtlık içinde olan pekçok kesim bu "liberal açılım"ın önündeki en büyük engeli oluşturdular. Şimdi yeni bir "liberalizm" benimseyip buna göre "siyasi hesaplar" yapmaya başlayanların, yukarıdaki faktörleri gözönüne almaması benzer bir sonuca yol açacaktır.