Toplum 1-0 galip!

Hükümet''in Helsinki zirvesinden çıkan karar karşısında gösterdiği tereddüt bir "hayır"la noktalanabilir miydi? Sizi bilmem ama ben epeyce endişeliydim. Cuma akşamı birkaç televizyon kanalında Kamuran İnan''ı da dinleyince, "Tamam, dedim, TBMM Dış İlişkiler Komisyonu Başkanı da bu derece sert tepki gösterdiğine göre bu iş bitti!"

Cuma gecesi neler olup bittiğinden henüz haberimiz yok. Kimlere danışıldığını, başta Başbakan olmak üzere hükümet üyelerinin nasıl ikna edildiğini bilmiyoruz. Şimdilik elimizdeki tek bilgi, Şükrü Sina Gürel''in ısrarlı itirazından ibaret. Bütün bir gece Gürel''i ikna etmeye çalışmakla geçmedi herhalde! O gece dünyada hava o kadar açık, bizde ise o derece "bulutlu"ydu ki, milletçe elimizden gelen tek şey hükümet üyelerinin bakışlarından bir anlam çıkartmaya çalışmaktı.

Bunu soracak olursanız, "o gece" hükümetin olumsuz bir cevabı ciddi olarak düşündüğünü sanıyorum. Rauf Denktaş tam da New York görüşmelerini sürdürürken (o cephede hakim olan ruh halini anlamak için, heyette yer alan Mümtaz Soysal''ı okumak yeterli) ve de muhalefet partileri (özellikle de Kıbrıs''ın "fethi"nden payına düşeni hiç unutmak istemeyenler) fırsat kollarken başta "Kıbrıs Fatihi"nin "evet" diyebilmesi mümkün müydü?

Pekiyi nasıl oldu da ilerleyen saatlerde hava değişti ve hükümet "gönülsüz" de olsa Helsinki''ye gitmeyi kabul etti? Başta Clinton olmak üzere Batılı liderlerin Başbakan ve Cumhurbaşkanı''nı olumlu bir cevap yönünde teşvik etmiş olmaları muhakkak ki önemli bir etkendi. Fakat hükümetin ağzından "evet" çıkarken asıl et ken bu ve benzeri mesajlar değildi. Hükümet asıl olarak kamuoyunun (isterseniz buna "sivil toplum" diyelim) kararlı tercihinin tersine gidemeyeceğini anladığı için Helsinki''nin yolunu tuttu. Dolayısıyla cuma gecesi, tarihinde çok ender görülen bir biçimde, hükümet toplumun eğilimi önüne çıkmayı göze alamadı diyebiliriz. Siz şimdi bakmayın gazetelerin bu büyük işi Ecevit''in başardığı yolundaki yorumlarına. Türkiye nihayet aday üyeliği yakaladıysa, bu "zafer" her çeşidiyle insan hakları takipçilerinin, demokrasi talep edenlerin, ekonomik hayatın aktörlerinin, kısaca Türkiye''nin tecrit edilmesini kabul etmeyenlerin eseridir. Türkiye''yi AB adaylığına rüzgar devlet merkezli değil, tamamen toplumsal niteliktedir. Aynen bugünden sonra olacaklar gibi; AB üyeliğini gerektiren "uyum süreci"nde de benzer bir durum yaşanacaktır. Yine devlet "gönülsüz", yine toplum istekli olacaktır.

Devletin "gönülsüz"lüğüne rağmen toplumun büyük ölçüde Türkiye''nin adaylığını desteklediğini söyledik. Pekiyi ya gazeteler?

Eğer bazen bizde de olması gerektiği gibi, bir rol üstlenmiş olsa ve büyük ölçüde toplumla ayrı tellerden çalmasa ortada bir sorun olmayacaktı. Ama bildiğiniz gibi ne yazık ki öyle değil; basın sanki kendisine toplumla "hayatı paylaşmamak" gibi bir rol biçmiş!

Söylemek istediğimi iki örnekle açıklamaya çalışayım: Birinci örnek, "anti-AB" cephesinde yer alan Cumhuriyet, ikinci örnek ise "ateşli AB''ci" cephenin en büyüğü olan Hürriyet olsun. Cumhuriyet''in dünkü başyazısı Mümtaz Soysal ile yarışmak için kaleme alınmış gibiydi. Cumhuriyet ısrarla "koşullu adaylık"tan söz ettikten sonra alınan kararın ülkenin ulusal çıkarlarına aykırı olduğunu ileri sürüyor. Gazeteye göre, 1990''lı yılların ortalarından bugüne kadar ülkede dişe dokunur ne kadar başarı varsa bunları "askere borçlu"yduk. Yani özetle, hükümet kırk yılın başı bir iş yapmış, ama onu da yüzüne gözüne bulaştırarak ülkenin ulusal çıkarlarını pazarlık konusuna dönüştürmüştü Cumhuriyet''in analizi özünde, bugünlerde televizyon ekranlarında bolca dinlediğimiz Altemur Kılıç''ın AB karşıtı "folklor"ünden pek farklı değil. Bence Cumhuriyet''in tavrını en iyi yine bir Cumhuriyet yazarı, Oral Çalışlar açıklamış: "Türkiye''de, özellikle 15 yıl süren ''düşük yoğunluklu savaş'' bilinçlerde köklü bir milliyetçilik yarattı. Hatta daha da ötesi şovenist izler bıraktı. Türk solunun da bu milliyetçilikten nasibini aldığını biliyoruz. Avrupa''yla ilişkilerde bu izleri göreceğiz. Anti-emperyalizmle dar milliyetçiliğin birbirine karıştığı çeşitli durumlarla karşılaşacağız"

"Ateşli AB''ci" Hürriyet''in tutumu başka bir âlem... Bu gazete de dünkü sayısında "yakışmıyor" (!) diyordu. Hürriyet''e göre, Eyüp Sultan Camii''nin karşısında başlarında kefiye ve üstlerinde beyaz entariler olarak hurma satan satıcılar gibi, "El ele insan zinciri" oluşturanlar arasında yer alan kara çarşaflı kadınlar da "Avrupa''nın bir parçası olmak için büyük mücadele veren" Türkiye''ye hiç mi hiç yakışmıyordu! Görülüyor ki Hürriyet AB üyeliği ile "kıyafet devrimi"ni birbirine karıştırıyor. Kopenhag Kriterleri içinde "moda"dan söz edildiğini duyanınız var mı?