Seçimde ne olur? (1) Makas meselesi...

Baştan söyleyelim... Bu seçim sürprizi bol, dolayısıyla da yanılanı da çok bol bir seçim olacak. Şimdiden herkes ortalığa çıkıp seçim sonuçları üzerine, hesapsız kitapsız, gerekçesiz, izahsız kehanette bulunanları bir kenara not etsin. Şimdi her taraftan anket geliyor. (Tabii ki rüyamızda. Yoksa, anket yapmanın da yayınlamanın da ve dolayısıyla yapılan ankete bakmanın da suç olduğunu herkes biliyor.) Ama, (rüyada da olsa) soruyu doğru sormak gerekiyor. "Belediyede kime, milletvekilliğinde kime oy vereceksiniz?" sorusu 18 Nisan''a ilişkin tahminleri izaha yetmez. Zira, bu yöntem "hangi partinin belediye başkanlığında ne kadar, il genel meclisi seçiminde ne kadar ve milletvekilliği seçiminde ne kadar oy alır?" sorularının birlikte ve gerçekçi cevabını almaya yetmemektedir. Dolayısıyla da "bu farklı oy kalemleri arasındaki makas"ın ne kadar olacağı noktası da yine "gerçekçi" bir şekilde aydınlanamamaktadır. Aradaki fark o kadar açılıyor ki anket sonuçları insana ismi aynı bile olsa iki farklı parti ile karşı karşıya bulunulduğu hissini veriyor. Oysa, kararsızların nereye oy vereceği de, seçmenin sandık başındaki psikolojisinin son dakika yansımalarını anlayabilmek de bu sorunun cevabına bağlıdır.

Mesela İstanbul... İstanbul''da da FP''nin belediyede alacağı tahmin edilen oy genel seçimde alacağının üzerinde, ama çok üzerinde. Çeşitli anketlere göre fark 5 ila 7 puan arasında değişiyor. Sadece FP için değil ANAP ve DSP için de belirgin farklar doğuyor.

İşte, yapan şirketin ismini vermeyeceğimiz bir araştırma: FP İstanbul büyükşehirde yüzde 27.5, genel seçimde 22.7 görünüyor. DSP ise büyükşehirde 16.8 buna karşılık genel seçimde 22.3 olarak görünüyor. Aynı sırayla ANAP''ın oyları da 21.3 ve 15.0 olarak tahmin ediliyor. Büyükşehir ve genel seçim arasındaki makas FP''de belediye başkanlığı lehine 4.8, DSP''de genel seçim lehine 5.5, ANAP''ta ise belediye başkanlığı lehine 6.3 puan olarak görülüyor. Durum Ankara''da hatta Gaziantep, Bursa ve Kocaeli gibi metropollerde de pek farklı değil. Anketler, dört büyük partinin belediye başkanlığı ile milletvekilliği oy oranları arasında 5 ile 8-10 puan arasında farklar olacağını gösteriyor.

Bu saptama acaba ne kadar doğru?

Türkiye daha önce 18 Nisan''da yapacağı gibi hiç iki seçimi bir arada yapmadı. Bu nedenle, soruyu cevaplayabilmek için elimizdeki en uygun malzeme 27 Mart 1994 mahalli seçimlerinin üç ayrı sonucudur. İl genel meclisi, büyükşehir belediyesi ve belediye sonuçları. Bir de ilçe belediye başkanlıkları ve belediye meclisi sonuçları var ama daha fazla kafa karıştırmamak için onları değerlendirmeye almıyoruz.

Genel toplam itibariyle dört büyük partinin 27 Mart''ta aldığı sonuçlar şöyleydi:

Parti İl Genel Meclisi B.şehir Bşk Bel. Bşk

RP 19.1 22.4 18.9

ANAP 21.0 21.8 22.8

DYP 21.4 15.9 19.0

DSP 8.8 11.2 7.9

(Kaynak: DİE)

Görüldüğü gibi seçmenin parti tercihini ortaya koyan genel meclisi oyları ile büyükşehir ve büyükşehir olmayan belediye başkanlıkları oyları arasındaki makas ortalama 1.5-2 puan civarında seyrediyor. Yani başka bir deyişle, seçmenin başka bir partinin belediye başkanı adayı için partisinden vazgeçme eğilimi 2 puan düzeyini aşmıyor. Bu oran sadece DYP''nin il genel oyları ile büyükşehir oyları arasında (yüzde 5.5) radikal bir farklılık gösteriyor ki bunun sebebinin de bu partinin bir kırsal kesim partisi olduğu konusunda herkes hemfikirdir.

Nitekim bu makas, DYP''nin büyükşehir olmayan belediye başkanlıklarında aldığı oylarda yüzde 2.4''e inmektedir.

Şimdi anketleri yeniden okuduktan sonra 27 Mart seçimlerinin varsayım ya da tahmin olmayan bu gerçek sonuçlarıyla bir kez daha karşılaştıralım ve yerel ve genel seçimler arasındaki oy makasının en fazla kaç puan olabileceği sorusunu kendimize tekrar soralım. Bence fark büyük olmayacaktır. Yani partilerin yerel ve genel seçimlerde alacakları oylar arasındaki fark istisnalar hariç tutulursa 2 puan düzeyini geçmeyecektir. Zira, Türk seçmeninin oy vereceği ana partiden ayrılma ve farklı branşlarda farklı oy kullanma eğilimi yüksek değildir. Bu eğilim nedeniyledir ki; 18 Nisan''da seçmen "seçici", yani her oy pusulasında farklı bir tercihe değil, "koruyucu" yani "tak, tak, tak" vurup çıkmaya daha yakın bir davranış sergileyecektir.

Yarın devam ediyoruz...