Yolun sonu

Türk ekonomisinin makro ekonomik göstergelerin giderek kötüleştiği, son üç hükümet döneminde 100 milyar dolara yakın paranın havaya uçtuğu, iç ve dış borç toplamının bugün itibariyle 170 milyar doları aştığı ve ülkenin borç sarmalına girdiği biliniyor. Son yirmi yılda 426 milyar dolar (yazıyla, dörtyüz yirmialtı milyar dolar) borç ödeyen ve son on yılda toplam borcu 70 milyar 954 milyon dolardan 170 milyar dolara yükselen, 2000 yılı itibariyle Türkiye''nin borç toplamı ise milli gelirin yüzde 78.3''üne eşit duruma gelen bir ülke için bu sarmaldan kurtuluş adına belki hâlâ bir umut olabilir. Ama, böyle bir bilanço için umuttan daha etkili yöntemler bulmak gerektiği de ortadadır.

Türkiye''nin bugün geldiği noktada kişi başına düşen GSMH ile kişi başına düşen borç 2 bin 500 dolar civarında eşitlenmiş durumdadır.

Sadece, batan 23 bankada batan paralardan, herbirimize düşen maliyet 500 dolar civarındadır. Yani üretip kazandığımızın tamamını borca ödediğimiz takdirde, borcu kapatabileceğiz. Bu mümkün olamayacağı gibi, ekonomideki durgunluk nedeniyle daha fazla üretemeyeceğimiz de ortadadır. Nitekim, IMF''ye verilen niyet mektubunda GSMH''nın, 2001 yılında %3 oranında küçülmesinin beklendiği de belirtilmiştir.

2001 yılı hem küçülüp hem de büyük borç ödediğimiz ve daha da ödeyeceğimiz bir yıldır. Kendinizi, borçları dolar bazında artan ve satacak malı giderek azalan bir dükkan sahibi yerine koyun durum daha iyi anlaşılacaktır. Borçlarımız öyle masraftan kısarak, arabadan inip otobüse binerek azalacak cinsten borçlar değildir.

Bizimle aynı trendi izleyen Arjantin''de de benzer sorunlar yaşanıyor. 130 milyar doların üzerindeki dış borcunu ödeyemeyeceği anlaşılan Arjantin''de resmi işsizlik oranı yüzde 20''lere yaklaşmış bulunuyor. Borsa tepetaklak gidiyor ve kamu açıklarının önü alınamıyor. Bu ülkenin Devlet Başkanı Fernando De la Rua, geçen hafta ortasında televizyona çıktı ve halkıyla duygusal bir konuşma yaparak, dertleşti. De la Rua, özetle "mevcut durumun sürdürülebilmesinin imkansız olduğunu" söyledi. Bu sözün bizdeki karşılığını hepimiz biliyoruz: Böyle gitmez!

Başkan, harcamaları kısma ve kemerleri sıkma örnekleriyle süslediği konuşmasını "Bundan sonra ancak sahip olduğumuz parayı harcayacağız" diyerek noktaladı. Bunun bir anlamı da "bundan sonra sahip olduğumuz paranın hepsini borç ödemek için kullanacağız"dır.

Bu, sadece Arjantin''in değil, IMF ile iş tutan Brezilya, Endonezya, Malezya ve tabii ki Türkiye''nin de dramatik sonudur.

Bu ülkelerin kolay borçlandırıldığı dönemler geride kalmış, şimdi o tatlı paraları acı acı ödeme zamanı gelmiştir.

Böyle olduğu içindir ki, Bush yönetimi IMF''nin eski alışkanlıklarını bıçak gibi keserek, "Para vereceğin ülkeyi denetle. Yasal altyapıyı sağla" emrini verdi. Türkiye ve Arjantin hükümetlerinin bypass edilerek bürokrat atamalarına kadar ipleri IMF''nin kontrolüne vermelerinin gerekçesi bu emirdir. Artık yeni bir sistem deneniyor ve IMF, yeni uygulama için iki ülkenin "test" niteliği taşıdığını açıkça söylüyor. Bilindiği gibi "çıpalı kur" uygulaması da bir testti ve başarısızlıkla sonuçlandığı günün sabahında iki ülke halkları da yüzde 60 fakirleşerek uyanmıştı.

"Fakirleşme"de bundan sonra geleceğimizi tanımlayan en anlamlı kelimelerden birisi olacak gibi görünüyor.

İçine düştüğümüz borç sarmalından sonra artık, fakirleşmenin bir IMF politikası olmadığını düşünemeyiz. Uluslararası finans sistemi Türkiye''deki riskini azaltmak için saldırıyor ve kimsenin "Büyük Türkiye" masalını dinlemeye vakti bulunmuyor.

Birileri çıkıp, Demirel gibi "70 cent''e muhtacız" demiyorsa, sanılmasın ki 70 cent''e muhtaç değiliz.