Irticasiz kalkinma

Apo''nun derdest edilmesinden sonra, derin devlet mahfillerinden iki fikir nesredilmeye baslandi: Simdi sira "irticayi yok etmeye" ve "Dogu ile Güneydoguyu kalkindirmaya" geldi! Hiçbir kisi veya kurumun tercihine diyecegimiz yok; ancak, bu iki hedefin çelistigini kemal-i tevazuyla belirtmek isteriz. Irticasiz kalkinma mümkün degildir. Ne kadar ekmek, o kadar köfte!

Malûm, irticanin sosyolojisi son derece derin (!) bir mevzudur. Basitlestirirsek, "Batici aydin, bürokrat ve burjuvalarin yukaridan dayattiklari toplum projesine, toplumun karsi çikmasi" seklinde tanimlayabiliriz. Dayatmanin da, karsi çikmanin da haklilik payini simdilik tartismiyorum. Sadece su tesbitle yetiniyorum: Asagi yukari bütün 20. yüzyil boyunca siyasî/iktisadî/kültürel iktidari elinde tutan Baticilar ülkeyi hakkiyla yönetebilmis olsalardi, Türkiye 21. yüzyila 150 milyar $ iç ve dis borcu olan, enflasyonun üzerinde yüzde 70-80 reel faiz ödemek zorunda kalan, yillik bütçesinin dörtte üçünü faize, ancak dörtte birini (savunmadan egitime, sagliktan bayindirliga kadar) diger tüm hizmetlere ayirabilen bir ülke haline gelmezdi. Irtica, bu tutarsiz projenin muhaliflerini, yani Türk milletinin büyük çogunlugunu, verimsiz azinlik hesabina baski altinda tutma stratejisidir. Binaenaleyh, irticasiz Dogu kalkinmasi, milleti devre disi birakacak yeni bir kaynak israfinin habercisidir.

Dogu kalkinmasi ne devletin dogrudan isi olabilir, ne de Bati sehirlerinde yerlesik sanayicilerin. Dünyanin hiçbir yerinde, kendi insanlari bizzat seferber olmamis bir bölgenin ''kalkindigi'' görülmemistir. Yozgat, Çorum veya Maras gibi sehirlerin bundan 15 yil öncesine kadar Siirt, Van veya Kars''tan ne farki vardi? Bu üç sehirde bugün neredeyse issizlik yok gibidir. Bunu devlet mi gerçeklestirdi, Istanbullu sanayiciler mi? Büyük sanayicileri güya tesvik edip, "Dogu Holding" gibi hilkat garibeleri pesinde kosacagimiza, dünyanin diger ülkelerinde, millî ve bölgesel kakinmalarin nasil gerçeklestirildigine bakmamiz ve bunlardan dogru dersler çikarmamiz daha yerinde degil mi? Son yillarda orta Anadolu sehirlerinde gördügümüz halk-temelli ekonomik hareketlilik, bundan 150 yil önce Japonya''da yasanan hareketlilligin aynisidir. Sanayilesmede Avrupa ve Amerika''nin önüne geçebilen tek Bati-disi ülke oldugu için, bu Japon örnegi üzerinde titizlikle durmamiz farz-i kifayedir.

Japon modelinin üç önemli ayagi vardi: Devlet, büyük holdingler (zaibatsu) ve toplumsal aglar (küçük ve ortaboy sirketlerin olusturdugu yerel isbirligi örgütleri). Bu üçünün fonksiyonel isbirligini ve birbirleriyle verimli etkilesim biçimlerini dikkate almadan, elde edilen basariyi sadece devlete veya holdinglere fatura etmek ve bundan Türkiye için yanlis sonuçlar çikarmak, bilim degil obskürantizmdir. Meseleyi aydinlatmaz, karartir.

Osmanli''nin Tanzimat dönemiyle bir ölçüde mukayese edebilecegimiz Meiji Dönemi''nde (1868-1912) Japonya, Sogun tarafindan güçbela yönetilebilen 270 beylikli feodal bir siyasî sistemden, parlamentosu ve bakanlar kurulu olan merkezî bir devlete dönüstü. Ülke çapinda demiryolu ve telgraf sebekesi kuruldu; büyük bir ticaret filosu gelistirildi ve Japonya Asya''daki en modern ve güçlü askerî kuvvete sahip oldu. Dönemin sonlarina gelindiginde, Japonya''da 800 binden fazla isçinin çalistigi tam 32 bin fabrika çalisir durumdaydi; bunlarda 5400 kadar buhar motoru ve 2700 elektrikli makine kullaniliyordu. 1885 ile 1915 arasi 30 yilda, tarim sektörü yilda ortalama yüzde 1.8 büyürken, imalat ve madencilikte yillik ortalama büyüme yüzde 5''in üzerinde gerçeklesti; böylece sanayiinin GSYIH içindeki payi yüzde 13''ün altindan yüzde 20''ye çikti.

Meiji sanayilesmesinin bas oyuncu veya sürükleyicileri kimlerdi? Zahirî isaretlere göre, siyasî yöneticiler, bürokrasi ve Mitsui, Mitsubisi gibi dev sirketler. Fakat biraz daha yakindan baktigimizda, siyasî elitin ve büyük sirketlerin rollerinin fazlaca abartildigini, hatalarinin çogu kez örtüldügünü; buna karsilik küçük girisimcilerle bunlarin olusturdugu "toplumsal aglar"in katkilarinin son derece büyük oldugunu görürüz. (Sürecek)