Rusların çırpınışı

Seçkinlerinin ihaneti yüzünden içeride ekonomik reformlarını yapamayan (zamana hükmedemeyen!) Rusya, geçmiş yüzyıllardan artakalan "mekâna hükmetme" siyasetini sürdürme sevdasında. Bir gün Çeçenistan''da duruma hâkim gözükse bile, küçük bir topluluğun kendisine meydan okuma cesaretini göstermesi, köprülerin altından çok sular geçtiğini gösteriyor. Bilgi toplumunun inceliklerine ayak uyduramayanlar, kaba sömürü ve baskıyla arpa boyu yol alabilirler ancak. Hem de çok yüksek maliyetler ödeyerek!

Kapitalist Avrupa ülkeleriyle 19. yüzyılda kurduğu ticaret ve yatırım ilişkileri, Rusya''yı 20. yüzyıl başlarında neredeyse periferi denebilecek bir konuma sürüklemişti. 1917 devrimi, Ruslara dünya sisteminden geri çekilme ve kendilerini merkeze alabilecekleri bir alt-sistem oluşturma imkânı verdi. Kapitalist ülkelerin dünya halklarını manipüle etmelerine yardımcı olmak sayesinde, bu "sosyalist" alt-sistemi sömürme imtiyazına sahip oldular. Yirminci yüzyılda, görünürde çok zıt iki siyasî-felsefî sisteme sahip olmalarına rağmen, jeopolitik ve jeoekonomik çıkarları en fazla uyuşan ve en kritik zamanlarda ittifak eden iki devlet ABD ile SSCB idi. ABD, sömürülebilecek küçük bir alanı Rusya''ya bırakıyor, sistemden daha fazla şey talep etmemesi ve imparatorlukların bağrından çıkagelen, sistemin yeni küçük oyuncularını ("halkları") manipüle etmede onun aktif katkısını sağlıyordu. Bağımsızlığına (?) kavuşan her ""halk" iki kamptan birine alınarak sindirilmiş oluyordu.

Dünya ekonomisi 1970''lere kadar muazzam bir genişleme içindeydi; Sovyet alt-sistemi de bundan payını aldı ve bir ölçüde sanayileşti. Fakat 1970''lerden itibaren dünya ekonomisi bir daralma (dolayısıyla yoğun rekabet) dönemine girince, Sovyet modelinin temel zaafı su yüzüne çıktı. Ferdî inisiyatife yer bırakmayan kollektif bir ekonomik sistem, yoğun rekabet evresinde nal toplamaya başladı. Gorbaçov''un perestroyka ve glasnost siyasetleri, Rus bireyini üretken bir ekonominin motoru haline getirme arayışıydı.

Yeltsin Rusya''sı, Sovyet imparatorluğunun yüklerini atmaya çalışırken, avantajlarını elde tutmaya çalışan bir ülkedir. İçeride rekabetçi bir ekonominin kısa zamanda tesis edilebileceğine dair umutlar tükenmiştir. Bu bakımdan, Rus askerî gücü kullanılarak, en azından eski SSCB bölgesinin uzun vadeli istismarı teminat altına alınmak istenmektedir.

Büyük güçlerin jeostratejik hedefleri zaman içinde büyük sapmalar göstermez. Rusya''nın şu anki hedefleri, tarihsel hedeflerinden çok farklı değildir: 1. Karadeniz ve Baltık Denizi''ndeki sıcak sulara açılma imkânı; 2. Güneyde Türkiye, İran ve Çin; batıda ise Avrupa güçleri ile kendi arasında birer tampon bölge oluşturmak; 3. Rusya''nın bölgedeki hegemonyasını muhafaza etmek ve başka bölgesel güçlerin ortaya çıkmasını engellemek; 4. Petrol, gaz ve mineraller dahil olmak üzere, eski cumhuriyetlerdeki ham maddeler üzerinde denetim kurmak; 5. Eski cumhuriyetlerdeki sanayi tesislerinden yararlanabilmek; 6. Nükleer santraller dahil olmak üzere, eski cumhuriyetlerdeki savunma sanayi komplekslerini kontrol altında tutmak; 7. Kendi ürünleri için gerekli pazarları teminat altına almak.

İkinci Roma (Bizans) Türklerin eline geçtiğinde, Rus halkında Üçüncü Roma''yı kurma bilinci doğdu, diyor Berdyaev. Keşiş Flofei, çar Üçüncü İvan''a, Moskova''nın Yeni Roma olduğunu hatırlattı ve bu öğreti Moskof devletinin temel kurucu ilkesi oldu. Üçüncü Roma, henüz dünya sisteminde birinci sınıf oyuncu olmayı başarmış değil. Fakat Avrasya''nın en büyük barış ve istikrar düşmanı kuvveti olmayı sürdürebilecek güçte. İkinci Roma''yı fethedenlerin mirasçıları, Birinci Roma''nın mirasçılarına tâbi olmayı seçtiler. Bu "yanaşma" statüsü onları Üçüncü Roma''nın hışmı karşısında sessiz ve hareketsiz bırakıyor.