Yetkilendir ki, hesap versin

Türkçe'de, biraz kaba gözükse de, çok anlamlı bir söz var: "Ne kadar ekmek, o kadar köfte." Sanırım aslı, "Ne ka ekmek, o ka kofte" şeklinde Arnavut bir köfteciden yadigâr bir deyiş olmalı. Neyse, emek ile hasıla, risk ile kazanç arasında doğru orantı olduğunu çağrıştıran bir kelam-ı kibar deyip geçelim.

Bu kadar kolay geçemeyeceğimiz bir mesele, başta şirketlerimiz olmak üzere, her türden organizasyonlarımızdaki yetkilendirme meselesidir. Ya yetki vermez, ama adamlarımızı yaptıkları (hatta bazen yapmadıkları) işlerden sorumlu tutarız. Yahut hesapsız yetki verir, sorumlu tutmayız. Bu ikinci ifade birçok okuyucuya saçma gözükebilir. Ne demek "yetkili ve sorumsuz"? Evet, aynen öyle! Aile şirketlerimizin %93'ünün birinci nesilden sonra niçin battığını zannediyorsunuz?

Yıllar önce danışmanlığını yaptığım bir hazır giyim firmasında, beklediğim ama gene de acayip bulduğum bir durumla karşılaşmıştım. Kendileriyle tek tek görüştüğüm bütün yöneticiler, "İdarî bakımdan kime bağlısınız?" sorusuna, "Patronlara bağlıyız!" diye cevap vermişlerdi. Patronlardan kasıt, şirketin ortağı olan altı kardeş idi. Muhasebeden pazarlamaya, toptan satışlardan personele kadar bütün müdürler patronlara bağlıydı. Elbette bu bağlılığın bir iç mantığı vardı, kaba hatlarla bir işbölümü yapılmıştı. Ama patronlar patrondu ve diledikleri zaman, diledikleri işe veya kişiye karışabiliyorlardı.

Sistemli yetkilendirme, sorumsuz yetkilileri tasfiye eder. Patronun ne denli yakını olursa olsun, kimse kendisine yönetim kurulu tarafından verilmemiş yetkileri kullanamaz. Bu yazıda, şirketlerde sistemli yetkilendirmede ne gibi kriterlere uyulması gerektiğine dair önemli bir düşünürün öğütlerini sunmak istiyorum. Stephen Covey, ülkemizde özellikle Etkili İnsanların Yedi Alışkanlığı ve Önemli İşlere Öncelik gibi kitaplarıyla tanınıyor. ABD'nin en etkili yönetim danışmanlarından biri. İlke-Merkezli Liderlik başlıklı eserinin bir bölümünü yetkilendirmeye ayırmış.

Covey'e göre, insanları motive edip başarımlarını arttırabilmek için, "örgütsel ihtiyaç ve amaçların bireysel ihtiyaç, amaç ve yeteneklerle örtüştüğü alanları" tespit etmemiz gerekir. Ondan sonra her iki tarafa da kazandıran anlaşmalar yapabiliriz. Yetkilendirmenin ilk dört şartı şunlardır: