Atatürk"ün izinde miyiz?

Cumhuriyeti koruma gerekçesiyle, demokrasiyi gözden çıkarmak, hırpalamak ne kadar doğru? Cumhuriyetin 76''ncı yıldönümü dolayısıyla, bu sorunun cevabını bulmaya çalışmalıyız. Anayasa''nın ikinci maddesi, cumhuriyetimizin temel niteliklerini sayarken, birini diğerinden üstün tutmuyor. Olsa olsa, "hukuk devleti"ne vurgu yapıyor. Madde 2: "Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir." Oysa, son yıllarda, laiklik ilkesini koruma bahanesiyle, hukuk devletinden ve demokrasiden taviz verildiğine şahit olduk.

Artık modern dünyada, "devleti ele geçirmek" gibi bir amaç güdülemez. Devleti ele geçirmeden de toplumda mesafe almak mümkün. "İslâmcı" denilen kesimin, cemiyetin içinde büyük bir gücü var. İletişim araçlarına, sivil toplum örgütlerine, okullara, üniversitelere, bankalara, şirketlere, işveren kuruluşlarına sahip bulunuyorlar. Kendi aydınlarını, ilim adamlarını, işadamlarını, basın mensuplarını yetiştirmişler. Bu büyük kitlenin üzerine çarpı mı çizeceksiniz? Düşman diye, başını koparmaya mı çalışacaksınız? Yoksa aradaki hoşgörü kanallarını açarak, toplumun hayat tarzları, kültürleri, birikimleri birbirinden farklı kesimlerinin barışıp kucaklaşması için gayret mi sarfedeceksiniz? İslâmi kimliği besleyen kaynakları kurutarak, bu büyük kitleyi ortadan kaldırmak isteyen "radikal ve militan laiklere" rastlıyoruz. Olmayacak duaya amin diyerek boşa vakit harcanıyor ve ülkemiz lüzumsuz bir gerginliğin içine çekiliyor.

Türkiye''de tartışmanın temelinde yatan ana mesele şu: Kamu alanında, dini bir görüntü, bir uygulama veya sembole cevaz verilebilir mi? Kamu alanında birbirinden farklı kültürlere sahip insanlar kendi kimlikleri ile birlikte, birarada yaşayabilir mi? Kamu alanının tarifi nedir? Çerçevesi nasıl çizilmelidir? Laik cumhuriyetin içi demokrasi ile doldurulmak isteniyorsa, bu sorulara doğru cevaplar vermeliyiz. 28 Şubat sürecinde "kamu alanı" tarifi giderek genişletilmiş, üniversitelerde başörtülü genç kızların okuması engellenirken, "yeşil sermaye" yakın takibe alınmış, İslâmcıların kurdukları Vakıf ve okullar tehlike ve tehdit gibi takdim edilmiştir. İslâmi kimlik toplum hayatından adeta silinmek istenmektedir.

Bir yandan da "Atatürkçüyüz" diyoruz. Atatürk muasır medeniyet seviyesine ulaşmak hedefini bize gösterdi. Öyleyse Avrupa, Amerika laikliği nasıl uyguluyor, ona bakmalıyız. Laiklik, evrensel demokratik toplum düzeninin, asgari ilkeleriyle bağdaşacak bir biçimde uygulanmalıdır. Eğer istikrar isteniyorsa, zaten başka da çare yoktur. Kimliklerin baskı altına alınması suretiyle elde edilen homojen, mütecanis bir yapı, her an patlamaya hazır sun''i bir huzuru ancak tesis edebilir. Bu huzur, kalıcı olmaz. Bir tarafın kendisini mağlup hissettiği uzlaşma, Pirüs zaferidir. Kişilerle, onların inançları ve benimsedikleri kimliklerle inatlaşarak, istikrarlı bir demokrasi kuramayız.

Somut bir kaç örnekle olayı açayım. Sırf Merve Kavakçı''nın önü kesilsin diye, Meclis iç tüzüğünün 56''ncı maddesi değiştirilip başörtüsü yasağı getirilmek isteniyor. Oysa MHP, Anap, DYP ve FP buna karşı. Meclis''teki başörtüsünün ne zararı olabilir? Azerbaycan Parlamentosu''nda var, niçin Türkiye''de olmasın? Merve Kavakçı, vatandaşlığa geri döner endişesiyle, evlenen eşin ancak üç yıl sonra vatandaş olabileceğine dair yeni bir düzenleme Meclis gündemine getiriliyor. Şahıslar için özel kanun, hangi demokratik ülkede görülmüştür? Tayyip Erdoğan''ı beğenmiyoruz. Yasaklı kalsın. Merve Kavakçı başörtülü, üzerine çarpı çekelim. Akit gazetesini sevmiyorum, öyleyse bu gazeteyi Kışlalı cinayetinin sorumlusu gibi gösterip, sistemden silelim. Polis baskınlarıyla basın özgürlüğünü hiçe saysak bile, nasıl olsa fazla ses çıkmaz, çünkü Akit "İslâmcı cephede"! Olmaz öyle şey. Herkes, farklı hatta kendisine aykırı gelen düşüncelerin sahipleriyle birlikte yaşamayı içine sindirecek. Sadece, farklı fikirleri hoşgörecek demiyorum. Birlikte, uzlaşarak yaşamak, farklı düşünene, ötekine bir atıfet değil; var olmak, inandığı düşünceleri savunmak, her bireyin doğal hakkı. İşte istikrar, bu gerçek ancak herkes tarafından kabul edildiği takdirde kalıcı olur. Aksi takdirde, düdüklü tencerede kavrulan kimlikler, kapağın gevşediği an dışarı fırlayıp o öfke ile büyük bir kargaşa yaratabilir. Kürt kimliği meselesini çözemediğimiz için, PKK terörünü yaşadık. En azından, PKK''nın eline koz verdik.

Atatürk "muasır medeniyet" dedi. Batı medeniyetini hedef gösterdi. Avrupa''nın en bağnaz laiklik uygulayıcılarından birine, Fransa''daki duruma bakalım. Fransız Danıştayı(1) 27 Kasım 1989 tarihli görüşünde, din ve vicdan özgürlüğünün herkes gibi öğrenciler için de geçerli olduğunu ve bu özgürlüğün, öğrencilerin dini inançlarını okul içinde ifade edebilmelerini de kapsadığını belirtmiştir. Özgürlüğün sınırının, eğitim ve öğretim hizmetlerinin normal işleyişinin engellenmesi olduğuna dikkat çeken Fransız Danıştayı, sorunun genel ve soyut yasaklamalarla değil, yerel boyutta, okul yöneticileriyle ailelerin uzlaşması sonucunda çözülmesini tavsiye etmiştir. Danıştay''ın çeşitli birimleri, kararlarında bu genel tavsiyenin ışığı altında hareket etmiş, öğretim kurumlarında dini amaçlı kıyafet yasağını hukuka aykırı bulmuş, türban takma fiilinin kurumun içdüzenini bozup bozmadığının ve hizmetin normal işleyişini engelleyip engellemediğinin her somut olayda münferit olarak incelenmesine, sadece bunlara uymayanlara ceza verilebileceğine hükmetmiştir. Danıştay, kararlarında, türban takma fiilinin doğası gereği, bir baskı aracı olmadığını, ayrılıkçılık karakteri taşımadığını, ayrıca bu fiilin laiklik ilkesine aykırı sayılamayacağını açıkça belirtmiştir. Fransız Danıştayı''na göre sorumlular münferit olarak cezalandırılmalıdır. Ve sadece hizmetin normal işleyişini aksattığı takdirde cezalandırılmalıdır. Meselâ beden eğitimi dersine, türbanını çıkartmamak için katılmayan, yüzme, dans ve müzik derslerine dini sebeblerle girmeyi reddeden öğrencilerin okuldan uzaklaştırılmasını Fransız Danıştayı hukuken uygun bulmuştur. İşte Atatürk''ün örnek almamızı istediği medeni ülkelerin en katısında bile vaziyet böyledir. Hiç kimse laik cumhuriyeti korumak için, demokrasiyi katletmemekte; "muasır medeniyeti temsil eden" memleketler de bu ilkeyi uygularken, demokrasi kurallarını zedelemeyecek şekilde, itina gösterilmektedir. 29 Ekim''de yeniden bir vicdan muhasebesi yapalım istedim. Atatürk''ün yolunda mıyız, yoksa yüz kızartan bir durumda mıyız?

Dip not (1): Fransız Danıştayı''nın kararları, Dr. Ali Ulusoy''un, Türkiye Günlüğü''ne yazdığı, "Türban Sorunu ve Hukuk" başlıklı makaleden alınmıştır.