2001 yılı dış borç servisi

Türkiye''nin 2001 yılındaki borç servisi toplamı 25 milyar doların üzerindedir. Kamu sektörü, Merkez Bankası ve özel sektörün ödemesi gerekenler bu rakama dahildir.

25 milyar dolarlık rakamın 5.7 milyar dolarlık kısmı faiz ve 19.5 milyar dolarlık bölümü ise anaparadan oluşmaktadır.

Hazine''nin 2001 yılında 25 milyar dolarlık borç servisini yönetebilmesi son derece önem arz etmektedir. Burada ortaya çıkabilecek bir tıkanma ekonomiyi kolaylıkla kontrol dışı bir döviz krizi ile karşı karşıya bırakabilir. 25 milyar dolarlık dış borç servisine 8-10 milyar dolarlık 2001 yılı cari işlemler açığının ilave edilmesi halinde karşımıza çıkan tablo iyice kararır. Tabloyu daha da karartmamak için 2001 yılında yurtdışına çıkması beklenen kısa vadeli spekülatif sermayeyi hesaba katmıyoruz.

Borçların yenilenmesi Hazine''nin önündeki en büyük engeldir. Her ne kadar IMF ve Dünya Bankası''nın hükümete verdiği siyasi destek çerçevesinde, borçların yenilenebilmesi için uygun altyapının olduğu düşünülebilirse de geçtiğimiz yıl Kasım ayında yaşanan kriz, borç verenlerin isteksizliğini artırabilir. Bir başka ifade ile IMF ve Dünya Bankası''nın verdiği sınırsız destek, konjonktürel olarak borç servis yönetiminde tıkanmayı engellemeyebilir.

Hazine''nin son derece cazip şartlarla Amerikan piyasasına sunduğu, Amerikan Hazinesi''nin garantisi altındaki tahvillerinin miktarının 2001 yılında artırılması gerekir. Hazine''nin bunu başarabilmesinin kolay olmadığı çok açık. Amerika''nın garantisi olmadan bu tahvillerin satılmasının mümkün olmadığını da biliyoruz. Amerika''nın daha çok tahvil satışı yoluyla Türkiye''nin borçlanmasına izin verebilmesi için karşılık olarak bir bedelin ödenmesi gerekir. Bu bedelin 2000 yılında ödenenden daha fazla olması gerektiği tartışmasızdır.

Yabancı sermayenin durumu

Dış borç yönetiminin elinde sadece 2001 yılında Türkiye''ye gelebilecek yabancı sermaye kalmaktadır.

Net yabancı sabit sermaye yatırımlarında bir artış beklenmiyor. Zira, geçtiğimiz yıl dışarıya çıkan yerli sabit sermaye ile ülkemize gelen yabancı sabit sermaye rakamları birbirine çok yakın.

Yabancı kısa vadeli spekülatif sermayenin alacağı pozisyonu ortaya koymak için ise YASED''in (Yabancı Sermaye Derneği''nin) yaptırdığı son anketin sonuçlarına bakmak yeterli olacaktır.

Ankete göre yabancı yatırımcılar 2001 yılı için iyimser değiller. Enflasyonun düşeceğine inananların oranı % 87''den % 37''ye düşmüştür. Keza, daha önce ekonomik büyümenin hızlanacağına inananların oranı % 68 iken bu oran bugün % 13''e gerilemiştir. Ekonomik istikrarın gelecek 6 ayda daha kötü olacağını düşünenlerin oranı bir önceki ankette % 2 iken son ankette bu oran % 37''ye yükselmiştir.

Kısacası yabancı sermaye 2001 yılı için iyimserliğe sahip değil. Bu olumsuzluk kuşkusuz Türkiye''ye gelecek yabancı sermayeye de aynen yansıyacaktır. Spekülatif yabancı sermaye de 2001 yılında ya hiç gelmeyecek veya döviz ihtiyacımızın çok altında bir tutarla gelecektir.

2001 yılında Hazine ülkenin döviz ihtiyacını karşılamakta zorlanacaktır. Daha açık bir ifade ile ihtiyacımız olan döviz 2001 yılında sağlanamayacaktır. Böyle bir tablo ortada iken olumlu nutuklar atmanın anlamı yok. Karamsar olmakla itham edildiğimiz için söylüyoruz bunları.

Denize düşenin yılana sarıldığı gibi Hazine, yüksek reel faiz ödeyerek sıcak parayı çekmek yoluna gidebilir. Tıpkı 1999 ve öncesinde olduğu gibi. Ülkemizin genel risk faktörü yükseldiği için riski seven spekülatif sermaye ancak çok yüksek reel faizler karşılığında Türkiye''ye gelebilir. Döviz bazında % 40-50 faiz oranı gibi örneğin.

Hazine''nin, ülkeyi tam anlamıyla uçuruma sürükleyecek ve ülkenin kaynaklarını heba edecek sıcak para politikasına döneceğine ihtimal vermek istemiyoruz. Bu politika problemi çözmez, ağırlaştırarak ileri bir tarihe erteler.

Özetleyelim, 2001 yılında asgari 35 milyar dolar ilave dövize ihtiyaç var. Yabancı sermeyenin 2001 yılında ülkemize gelmeyeceğini YASED''in yaptığı anketten anlıyoruz. Bu kadar büyük tutarın, hükümete verilen siyasi destek çerçevesinde, Amerika, IMF ve Dünya Bankası''nın doğrudan veya dolaylı olarak sağlanabileceğini iddia etmek aşırı iyimserlik olur.

2001 yılında büyük bir döviz krizi beklenebilir.