dilimize ait uygulamalar

her şeyden evvel dilimizin kelime hazinesinin büyümesini, genişlemesini ve zenginleşmesini muradediyoruz.. talebediyoruz..

bunun için gerekli prensiplerin bilimsel esaslara uygun bir şekilde tesbit edilmesi öncelik taşımaktadır.. bu prensipleri şu suretle sıralamak mümkündür:

1-evvelemirde, dilimizin eski çağlardan itibaren mevcud olmuş, kullanılmış bütün kelimelerini, bütün kavramlarını ihtiyaç halinde sarfedilmek üzere hazır tutmak gibi bir mecburiyetimiz olduğunu peşinen kabul etmeliyiz.. kullanılmış, dilimizin malı haline gelmiş hiçbir kelimeyi, hiçbir kavramı kadro harici tutamayız..

2- arapçadan, farsçadan dilimize geçmiş kelimelerin bugün yerini tutacak türkçe sözcüklerimiz bulunsa bile, artık türkçenin malı haline gelmiş bu kavramları muhafaza etmek ve kullanmak zorunda olduğumuza şüphe yoktur.. bol kavramlı bir dilin fikirleri, duyguları, vak"aları, maksatları ifade etmekteki kudreti; açıklamaya ihtiyaç göstermeyecek kadar âşikârdır..

3- burada karşımıza bir problem çıkıyor.. arapça, farsça kaidelere göre yapılmış arapça ve farsça terkibleri ne yapacağız? hiç şüphesiz iki kelimeden fazla sözcüklerle yapılmış zincirleme terkibleri (tamlamaları) terketmek; anlamayı kolaylaştırmak açısından artık bir zarurettir.. çünkü bu tamlamalar, üç dört kelimeden arapça-farsça tamlama kurallarına göre teşkil edilmiştir.. onların edebi, ilmi metinlerde mevcut bulunması, bugünkü yazı ve konuşma dilinde de kullanılacağı anlamına gelmez.. arapçadan, farsçadan tek tek gelmiş kelimeler dilimizde varlığını muhafaza etmelidir.. zaten çoğu geldiği dildeki anlamını az çok yitirmiş, türkçede yeni mânâlar kazanmıştır.. onlara dilimizin vatandaşı ve kendi malı gözüyle bakmalıyız.. uzun asırlar içinde türkçemizde kullanılagelmiştir.. bizim malımız olmuştur..

4- "âbıhayât" gibi, "bâbıâlî" gibi sadece iki kelimenin farsça ve arapça kurallara göre tamlama haline gelmiş şekillerine tek kelime muâmelesi yaparak onları da dilimizin esas unsurları saymak zorunda olduğumuza şüphe yoktur.. böyle iki kelimeden yapılmış tamlamaların iki kelimesi arasındaki tamlama eki "i" veya "u"yu tire ile ayırmamalı, birleşmiş iki kelimeyi tek kavram halinde bitişik ve birleşik yazmalıyız.. meselâ "tercüme-i hâl" terkibini "tercümeihâl" olarak yazdığımız gibi..

5- bugün siyaset, ekonomi, teknoloji, elektronik ve her türlü san"at, iletişim ve bilişim vadilerinde dilimize giren sayısız kelime ve terimi de türkçemizin asıl kelimesi saymalıyız.. okadar sür"atle geliyorlar ki, onların türkçe karşılıklarını yapmaya yetişmemiz kaabil değil.. "t.d.k" veya milli eğitim bakanlığı yahut kültür bakanlığı bünyesinde kurulacak yetkili ilim heyetleri marifetiyle bir kısım kelimelere türkçe karşılıklar bulunabilir ve bunlar iştiraya sevkedilebilir.. bu kadarlık bir çalışma yapılmalıdır.. ingilizce, fransızca veya almanca kaynaklarından gelen bu kelimelerin imlâsı ile türkçe okunuşları birlikte yazılmalı, mensuboldukları dildeki telaffuz tarzıyle aynen yazılmalıdır..

6- ingilizce, almanca, fransızca, rusça yazılı şirket, mağaza, kurum isimlerinin yanına veya altına okunuşları ve gerekiyorsa türkçeye tercüme edilmiş şekilleri yazılmalı, yazdırılmalıdır.. turistlerin alışverişi için, ticaretin gelişmesi için yabancı dille yazılmış isimlerin, levhaların ve tabelâların yasaklanması; ekonomimiz için zararlı olur mu, olmaz mı, iyi hesaplanmalıdır..

7- (fesüphânallah, lâilâheillâllah, hasbünallahi veni"melvekil) gibi Arapçadan gelme kalıp halindeki kelime ve tabirleri aynen muhafaza etmeliyiz.. bunlar dilimizin, kültürümüzün ve inançlarımızın zenginliğidir..

8- medyada gazete ve mecmualardaki ecnebi isimlerinin okunuşları yanı başına parantez içinde yazılmalı, yazdırılmalı ve mecburi kılınmalıdır.. bir yönetmelik veya bir kanuni düzenleme getirilebilir..

hülâsaikelâm, dilimizin pratikteki kullanışına ait problemleri ve ihtiyaçları görmezlikten gelmek; ilim, san"at ve kültür hayatımızda eksiklikler ve karışıklıklar yaratacaktır.. buna izin vermemeliyiz...