mütefekkir bir iktisatçı

bu kerre, ötüken yayınevi, merhum romancı ve edib, abbas sayar''ın oğlu prof. dr. ahmet güner sayar''ın hazırladığı biyografik bir eserin genişletilmiş ikinci baskısını yayınladı.. kendisi de ciddî bir ilim adamı olan ahmet güner sayar''ın 1935-1983 dönemi iktisad fakültesinin en üst seviyedeki bilginlerinden olmayı başarmış olan prof. dr. sabri ülgener''in zatî ve akademik hayatına ait hikâyesini, okuyanı sıkmayacak renkli bir üslûbla anlatmaya muvaffak olduğunu görüyoruz..

bu sade ve alelâde cümlelere aslında şu başlıklar? ve sıfatları kullanarak, daha güçlü ve daha ciddî bir anlam vermek gerekir:

sabri ülgener, bir tarih filozofudur, iktisatçıdır.. tarihçidir.. üstelik iktisat tarihçisidir.. osmanlı-türk edebiyatını san''atlarını, medeniyetini aslîyeti ve gerçek mahiyetiyle bilen bir entellektüeldir..

tarihimizin güzellikleri ve zenginlikleriyle beraber zaman içinde tezahür eden ekonomik, sosyal ve teknik zafiyetlerini, geriliğini idrak eden, bunların sebeblerini tesbit eden güçlü bir ilim adamıdır.. güçlü bir düşünürdür..

hem batılı büyük iktisat bilginlerinden ders görmüş, etkilenmiş hem de babası mehmet fehmi efendinin de aralarında bulunduğu hukukî, edebî, tasavvufî ve manevî ilimlerde behre sahibi güçlü âlimlerden tahsil ederek, yakın ve uzak tarihimizin iktisadî hayatımızın karanlıkta kalmış gerçeklerine ulaşabilen en azından ilmî mânâda yakınlaşabilen büyük bir bilgin, mertebesine varmıştır..

san''atkâr hüviyeti, türkçeye hâkimiyeti yanında ilim ahlâkına ve zatî ahlâkıyle birlikte iç huzuruna, ruh disiplinine, ilim adamına mahsus vakar ve ciddiyete sahibolma mazharîyetine erişmiş müstesna bir şahsiyet olduğunda, kendisini tanıyan ilim adamlarının ve talebesinin ittifak ettiği görülmektedir..

prof. ahmet güner sayar''ın, bizzat hocası olan sabri ülgener''i konu edinen monografisi 500 sayfaya yakındır.. şeceresine ait kayıtlı bilgilerden tutunuz, tahsil hayatı, meslekî hayatı, ilmî çalışmaları, istanbul üniversitesi''nde, harvard üniversitesi''nde yaptığı çalışmalar, iktisat, tarih ve sosyoloji sahasındaki dünya çapında seçkin ilim adamlarıyle yaptığı seminerler fikir ve bilgi alışverişleri bütün detaylarıyle bu eserde anlatılmaktadır.. kitabın adı: "bir iktisatçının entellektüel portresi: sabri f.ülgener; ötüken yayınevi (tel: 0212 - 251 03 50).. kitap iki kısımdan meydana getirilmiş olup birincisi, yani ülgener''in hayatını tafsil eden kısım, 14 bölümden ibarettir.. ikinci kısım ise, şahsiyetini ve fikir dünyasını anlatan 16 bölümden oluşuyor.. resimlere, bibliyografyaya ve indekse ait eklerle beraber eser büyük bir cilt haline gelmiş bulunuyor.. yazımızın mahdut çerçevesi içinde kitabın özetini veya esasını vermek elbette ki mümkün değil.. ben sevgili okuyucularıma eserin içinden dikkati çeken hususlara ait bazı cümleler ve bazı alıntılar vermekle yetineceğim.. herbirinin delâlet ettiği mânayı ve taşıdığı ehemmiyeti okuyucumun takdir edeceğine eminim..

tesbitettiğim maddeleri bir sıra gözetmeksizin nazarlarına sunuyorum:

o sabri ülgener hukuk fakültesini bitirdikten sonra 1935''te iktisadiyat ve içtimâiyat kürsüsüne asistan oldu..

o 1930''lu yıllarda harp dolayısiyle almanya''dan türkiye''ye göçeden şu profesörlerden çok faydalandı: f.neumark, w.röpke, g.kessler, rüstow, alfred Isaac.. bilim ahlâkı, bilimsel metodoloji ve ilmî titizlik ülgener''e bu alman hocalarından geçmiştir..

o prof. kessler şu sözü sarfetmiştir: "insanlık tarihinde hürriyete îman, hürriyete doğru bir dilek, hürriyete kendini vermek; bir şe''niyettir".. (şe''niyet: gerçek, hakîkat)

o 1946 yılında amerika''ya gönderilen s.ülgener, j.a.schumpeter''den ve hansen''den iktisada dair çok şey öğrenecektir.. bu ikilinin lisans üstü talebesi oldu..

o istanbul üniversitesi iktisat fakültesindeki alman hocalarından aldığı bilgi mirasını kendi özgün çalışmalarıyle ve anglosakson dünyasından derlediği bilimsel bir güçle daha ileriye götürdü..

o samuelson: "religion ve economic action" isimli eserinde (1961) aydınlanma dönemi filozoflarından birçoğunun akılcılık adına tanrıyı ve hırıstiyanlığı terkettiğini söylüyor..

o ilhan arsel''in bir yazısına epigraf olarak aldığı, zola''ya ait "din adamının kafasına son kilisenin son taşının düştüğü an, insanlık en yüksek gelişme noktasına erişmiş olacaktır" cümlesini okuyan s.ülgener, "işte bu aydından halk çok çekmiştir" demiştir..

o dini yalanlayanlar karşısında schumpeter ile ülgener ayni safta birleşmişlerdir.. weber''in dine kayıtsızlığını, sombart''ın ilâhi rahmetten nasipsizliğini biliyordu..

o a.h.tanpınar: "îman, sadece bizi Allah''a bağlayan bağ değil, müşterek kıyafet, yüz ifadesi, muâşeret şekli, hülâsa cemiyet hayatında nezaket ve merasim dediğimiz şeylerin, yani karşılıklı münasebetlerin tek kaynağı idi".. diyordu..

o sombart-weber ikilisinin başını çektiği alman tarihçi okuluyle (ikinci kuşak) temasını sıklaştırdı.. îmanı anlamaya açık bir yöntem izlemeleri, karşısına dilthey ve rickert''i çıkardı.. bu neokantçı filozofların ruhun varlığına işaret etmesi, ülgener''in hegel''e eğilmesine sebeboldu.. hegel''in objektif fikrine varınca dînin toplumsal işlevini daha iyi anladı..

o kant''ın subjektif bilgi (ruhî gerçeklik) ve objektif bilgi (doğal gerçeklik) ayırımını, dilthey''in de objektif bilginin açıklanabilirliği ile subjektif bilginin anlaşılabilirliğini kafasına nakşetti (ülgener)

o araştırma alanına giren kültür bilimi konularının nasıl objektifleştirileceğinin metodunu weber''de buldu..

o j.a.schumpeter, ilimle insanlığı birleştirmesi açısından, ülgener için ideal bir tip olmuştu.. schumpeter 8 ocak 1950''de uykuda vefat etti.. ülgener de 1.7.1983''te uykuda bu dünyayı terketti.. schumpeter''in öldüğü gün, ben de schumpeter gibi uykuda ruhumu teslim etmek isterim, dediği rivayet olunur..

o keynes''çi hansen, makro ekonominin yayıcısı olmuştur.. ülgener de ondan etkilenmiştir.. ülgener, harward''da sadece ilmî görüşünü değil, öğretim tarzı hakkındaki bilgisini de genişletmiştir..

keynes''i iktisat fakültesine ve türkiye''ye getiren ülgener''dir.. fakültede anglosaksoncu görüş ülgener''le revaç kazandı..

o baba kökünden aldığı inanç tarafına ana cihetinden gelen akıl değerini kattı.. babası ve dedesi, ulûmu diniye, kelâm ve fıkıh müderrisi idiler.. anne tarafından ise; hüseyin hüsnü paşa, ismail fazıl paşa, oğulları mehmed ali ve ali fuad cebesoy, ayrıca ahmet hamdi karabekir, kâzım karabekir, nâzım hikmet ve mehmet ali aybar, samih rifat, oktay rifat; sabri ülgener''in çok yakın akrabası idiler.. uhrevî atmosfer ile dünyevî alâkalara ait iki ucu birleştiren bu vasıf, calibi dikkat olsa gerektir...

***

duyuru

türk ocaklarının 100. yıldönümü dolayısıyla istanbul şubesinin tertiplediği ve dışişleri bakanı sayın ahmet davutoğlu''nun açılışını yapacağı "büyük türkiye''ye doğru" sempozyumuna bütün okuyucularımızın davetli olduğu, şube başkanı cezmi bayram tarafından bendenize bildirilmiştir.. nevzat kösoğlu, deniz ülke arıboğan, vahdettin engin, vedat bilgin, şaban gülbahar, şenol durgun, aydın başbuğ, ali ürey, cengiz aydoğdu, necdet subaşı, naci bostancı, cezmi bayram gibi akedemisyen ve öğretim üyelerinin konuşacağı bu toplantı 26 mart 2011 cumartesi günü 09.30 ile 18.00 arasında ali emiri kültür merkezinde yapılacaktır.. (emniyet müdürlüğü arkası)

değerli okuyucularıma duyurmakla kesbişeref eylerim.. O.A.