Ya laiksin, ya düşman!

12 Eylül''de hasbelkader içeri alınan bir eski öğrenci tarafından anlatılır; yaka paça götürüldüğü ''merkez''de bir süre bekletildikten sonra; bir görevli gelir ve ''konuşturma yöntemleri'' ve gözaltı muamelesi de ikiye ayrıldığından sorar; Sağcı mısın, solcu mu? Öğrenci iki gruptan da değildir, cevabı ''müslümanım'' olur. Herkesi saflarına ayırıp, uygun adım yerleştirme emri almış tasnifçi, üçüncü bir seçenek olabileceği ihtimalini o ana kadar hiç düşünmediğinden önce afallar sonra emreder yanındakilere, ''Alın bunu da sağcıların yanına''.

Aman ha ''e-bildiri''den yola çıkıp 12 Eylül minvalli kabus senaryolarına falan meyledeceğim sanılmasın. Benzetmek gibi olmasın yani, yanından yöresinden bile geçmesin, mümkünse.

Bu eğretilemenin amacı, darbe çağrışımından yaş tutmadığı halde nostalji aromaları çıkarmak, yakından olsa burun direğinizi kıracak o eski zaman buhurunun, tütsüsünün, davulun sesi gibi uzaktan gelen hoş kokusundan faydalanıp ''darbeler'' yazısı döşenmek değil elbette.

Bahsedeceğim şey, bir zamanlar bu memleketin kelimenin en geniş anlamıyla anasını ağlatmış olan, ''öteki''nin varoluşunu kategorik olarak vatan hainliği görmeye teşne bir kamplaşma sürecinin, ufaktan ısıtılmaya başlandığını görüyor olmamız.

Önceki gün düzenlenen mitingi izlerken, taşınan “Ya bizdensin, ya düşman”, “Ya AKP''lisin, ya laik”, “Ya dindarsın, ya vatansever” mealine gelen dövizler, sloganlar; kaos davetiyesi gibi hamaset deryalarından atılan nutuklar, doğrusu aklıma yukarıdaki anekdotu getirdi.

Bir köşe yazarı mesela mitinge davet yazısında şunu kaşıyordu özetle: “Normalde, başörtüsünün özgürlüğünü savunan açık arkadaşlarım, Hayrunnisa Gül''ün First Lady olma ihtimalinden dolayı aniden paniğe kapıldılar. Bu kadarı da fazla dediler, şimdi mitinge iştirak edecekler, başörtüsünü kesinlikle istemiyorlar”.

Başörtüsünün karşısında ne vardır yani bu teze göre, başörtüsü düşmanlığı mı? Açık olmak mı?

Ontolojik olarak başörtülülerden üstün olduğunu düşünen ve bu üstünlük dışında kalan her şeyi alabildiğine değersiz gören, bu üstünlük algısı sayesinde kendilerini daha vatanperver ilan edip, örtülüleri vatanı satma ihtimaline karşı tetikte olunması gerekenler olarak kodlayan, ülkeyi molla rejimine götürmek arzusunu bitmeyen bir hülya gibi göğsünde taşıyan kalabalıklar olarak tanımlayanlar kimlerdir? Açıklar mıdır? Örtü düşmanları mı?

Bu mitingin sonuçlarından biri de ''açık olma halinin'' birileri eliyle siyasallaştırıldığı ve bunun ilk adımının atıldığıydı ve doğrusu tek başına ''açık olma'' durumundan ötürü bir sıkıntı yaşamamış, sistemin gadrine bir kez bile uğramamış, hatta rejimin yasaklarıyla mücadele ettiği için aynı rejim tarafından marjinalize edilmiş örtülü kadınlarla, ne özde ne de sözde hiçbir problemi olmayan bu kalabalıkları, ''örtü''nün karşısına, dindarlığın karşısına geçirme niyetinin halis olmadığını düşünüyorum. Usulcana önümüze ittirildiğini aynı zamanda.

Aynı mevzi laiklik ve dindarlığın pozisyonunu tanımlarken de kazılıyor: Dindarlık laiklik karşıtıdır. Ama bu laiklik, din ve devlet işlerinin ayrılması, siviller nezdinde ibadet ve vicdan özgürlüğü taahhüdü olan benim ve senin bildiğimiz laiklik değil, apaçık bir din düşmanlığı olarak telakki edilir. Laik olduğunuzda mesela otomatikman haiz olduğunuz vatanseverlik, bayrak aşığı olmak falan gibi bonus sıfatlar, size sistem nazarında irtifa temin etmeye yarar neredeyse tek ayırıcı vasıflar haline gelir.

Oysa dindarsanız, kafadan ''irticacı'' yani, laiklik düşmanı, vatan haini falan olma potansiyeliniz yüksektir. Bu mitinge baktığımda endişenin, korkunun ve tanımamaktan kaynaklanan dindarlara uzak durma hallerinin yanında, hatta “memleketi AKP''lilere teslim etmektense, postala teslim etmeyi tercih edeceği” gözlerinden okunanların yanında yani, bir de bunları gördüm.

Her tür sivil toplum reaksiyon tarzını, mitingleri, yürüyüşleri, eylemleri, demokrasinin vazgeçilmez unsur ve gerekliliklerinden birisi olarak görürüm. Ama laiklik hassasiyetinin, niyet okumayla oluşturulan bir ayırıcı vasfa dönüşmesini, cepheleştirici bir figür haline getirilişini sevmedim.

Keşke aynı tepki, bir zamanlar batayazmış ekonomiye, eğitim, sağlık ve adalet problemlerine, hayali ihracatçılara, banka soyguncularına, yolsuzluk krallarına da gösterilebilmiş olsaydı. Hem şimdi peşpeşe düzenlenen bu iki mitingin amacı konusunda, ''sadece dini ve mütedeyyin vatandaşı hedef aldığı yönünde'' şaibe ve şüpheler üremez ve gerçek bir ''demokratik düzen talebi'' iddiasına kani olunur; hem de düzenleyicilerin söylemleriyle vatandaşı karşı karşıya getirdiği ve bir kaosun fitilini ateşlemek üzere oldukları tezi ufak ufak taraftar kazanmaya başlamış olmazdı. Hem de zaten vatandaş, memleket bu hale gelene kadar çoktan sesini yükseltmeyi öğrenmiş olacağı için, memleketin demokrasiyi içselleştirme, siyasal ve ekonomik alanda düze çıkması ihtimali de bu kadar gecikmiş olmazdı.

Ama CHP yine ana muhalefette olurdu herhalde. Hep öyle değil miydi?