İrtica"ın Sahibi Kim?

Mehmet Gündem''in “Bugünlerde yeniden irtica konuşulur oldu. Baktığınız yerden irtica tehlikesi gözüküyor mu?” sorusuna, Devlet Bakanı Prof. Dr. Mehmet Aydın şu cevabı veriyor: “İrtica bizim ''kadim'' konumuz. (…) Unutmayalım ''irtica'' politik bir kavramdır ülkemizde. İttihat ve Terakki döneminde de öyleydi, bugün de. (…) Bu tür iddialarda bulunanların bir kısmı samimidir, anlama ve görme şartları onları böyle bir noktaya götürüyor. Ama büyük bir kısmının arkasında güç mücadelesinin yattığını hesap etmek lazım.” (Yeni Şafak, 25 Eylül 2006).

Bu konuşma beni yıllar önce irtica üzerine yazdığım bazı yazıları hatırlamaya götürdü. Bunlardan biri “Nöbet Yine İrticada” başlığını taşıyordu. Bir diğerinin başlığı “Gene İrtica Mı Geliyor, Ne?” idi. Bir başkası “İrticaı Yaratan Kim?” idi. Ve bir yazı da “İrticaın Sahibi Kim?” başlığıyla kaleme alınmıştı. Yazılar 1990''dan 2003''e kadar muhtelif tarihlerde yazılmış. Demek ki, ülkenin gündemi o günden bu yana değişmemiş. Belli periyotlarda konu sürekli gündemde tutulmuş.

Biz, İrticaın Sahibi Kim? başlıklı yazıda (Yeni Şafak, 15 Mayıs 2003) özetle şunları söylemişiz, ki o cümleler bu gün de geçerliğini koruyor:

Bu soruya, İrticaın Sahibi Kim? sorusuna, açık kalplilikle cevap aranacaksa soru şöyle ortaya konulmalı: İrticaı hasıl eden dinî çevreler midir, yoksa kendi sebebi hikmetini (gıdasını) irticaın mevcudiyetinde arayan bir telâkki tarzı mı mevcut bulunmaktadır? [Yoksa irticadan beslenen bazı mihraklar mı var?]

Türkiye''de irticaın tarihi modernleşmeyle yaşıttır. Modernleşmenin çıkmasıyla birlikte irtica da ortaya çıkmıştır [Tanzimat''tan bu yana]. Modernleşme deyimi, kimilerinde meydana getirdiği çağrışımlarla ahenkli olarak masum bir kavramı ifade etmiyor. Modernleşme, bir toplumun kendi uygarlığını Batı uygarlığı ile değiştirmenin yolunu açan bilinçli bir programın adıdır. Böyle bir program ister o ülkenin asal entelijansiyası tarafından öngörülmüş olsun, isterse dış baskılar marifetiyle yürürlüğe konulmuş olsun, netice değişmiyor; hedef, o ülkenin uygarlığının, Batı uygarlığı ile değiştirilmesidir. Böyle bir programa karşı çıkacak olanlar her zaman bulunacaktır.

İrticaın, modernleşme taraftarlarının kendi karşıtlarına verdiği isim olduğu aşikârdır. Olaya, modernleşme açısından yaklaşıldığında, aslında, modernleşmeciler dışında kalan bütün bir toplum kesiminin aynı ada layık görülmesi gerekirdi. Nitekim “Halka rağmen, halk için” sloganını besleyen anlayışın halkı bilinçsiz bir kitle olarak tasavvur ettiği meydandadır. Bu slogan, halkın, hacir altına konulmuş bir kişi gibi, kendi çıkarını bilmediğini, dolayısıyla ona vesayet edilmesi gerektiğini farz ediyor. Eğer halk böyle bir vesayeti red ve bu reddi modernleşmecilerin kabul edemeyeceği terimlerle ifade edecek olursa, modernleşmecilerin karşı ithamları hazırdır: Bu halk kandırılmıştır! Halkın tümüne birden mürteci demek siyaseten kimsenin işine gelmeyeceği için bazı çevrelerce (ki bu çevrelerin irticaı besleyen çevreler olduğu ve öyle sayıldığı söylenmeden de bilinir) kandırıldığı, istismar edildiği, onun din duygularıyla oynanıldığı söylenir.

Aslında, irtica, bizzat modernleşmecilerin, kendi fikriyatlarını ifade etmeleri sadedinde muhtaç oldukları bir kavramdır. Nesnel olarak bakıldığında, modernleşmecilerin irtica olarak ileri sürdüğü vaka, bir toplumun kendini savunma içgüdüsünden başka bir şey değildir ve bu bağlamda aslında irtica diye bir vaka da mevcut değildir. Ancak modernleşmeciler, kendi varlıklarına meşruiyet kazandırabilmek için irticaı icat etmek mecburiyetindedir. İrtica tehlikesini icat edemedikleri takdirde kendi mevcudiyetleri tehlike altına girer. Modernleşmeci, bu yüzden, elinde bulundurduğu veya bulundurmadığı her türlü vasıtayla, tehditle, jakoben usullerle, aslında bizzat kendi icadı olan irticaın üstüne yürüdüğünü gösterme mecburiyetiyle karşı karşıyadır.

Böylece, aslında, eğer gerçekten irtica ile mücadele edilmek isteniyorsa, ona ortam hazırlayan zihniyetin teşhis edilmesi gerekiyor. Mürteciyi hasıl eden irtica değildir, fakat irticaı hasıl eden modernleşmecidir. Halkın irtica diye bir meselesi yoktur. Fakat irtica diye mesele icat edenlerin kafasında irtica paranoyası mevcuttur. Dikkatin o paranoyaya yöneltilmesi gerekiyor.