Yazmak cesaret istiyor

Hiç bir yazı anlaşılmasın diye yazılmaz. Okunsun, anlaşılsın diye yazılır. Bazı yazıların anlaşılması zor olabilir. Bazı yazıların şifresini çözmek emek ve çaba gerektirebilir. Ama gene de, son tahlilde, yazar, yazdığı yazının anlaşılmadan kalmasını amaçlamaz. Yazının zor anlaşılır olması, yazarla okur arasında varbulunması gereken parola ve işaret üzerinde tam bir mutabakatın sağlanamamış olmasıyla ilişkilendirilebilir. Taraflar parola ve onun işareti üzerinde mutabık kalmışlarsa, anlaşma zemini de sağlanmış olur. Eğer şifreler (parola ile onun işareti veya ortak kodlar veya edebiyat diliyle konuşursak mazmunlar) üzerinde mutabakat yoksa, bu durumda, yazı da anlaşılmaz olarak kalmaya hükümlü bulunur.

İmdi söz konusu mazmunların oluşması neye bağlıdır? Bu da, elbette, içinde yaşanılan kültür ortamının bir hasılası olarak ortaya çıkar. Mazmunların oluşması, insanların, onlar üzerinde karar vermesiyle değil, fakat içinde yaşanılan kültürel ortamın doğal sonucu olarak meydana gelir. Mazmunlar, o kültürün üyesi olan insanların yaşantısına nüfuz eder, o insanlar, o mazmunları içselleştirir, hayatlarının parçası haline getirirler. Mesela Nasreddin Hoca''yı kültürümüzün bir ortamı olarak içselleştirmişsek, böyle bir ortamda, insanlar günlük konuşmaları arasında birbirlerine tencerenin doğurmasıyla veya doğurmamasıyla ilgili bir telmihte bulunsalar ve biri ötekine: "İşte böyle, demek, bazan tencere de doğururmuş" gibi bir cümle söylese, konuşmanın bağlamından taraflar birbirini anlar. Muhatap, ötekine, hiç de: "Ne demek istiyorsun?" diye sormaz.

Ancak kültüründe kopukluk olan insanların mazmunlarını da yitireceği bellidir. Mazmunlar yitirilirse, yeni mazmunların oluşması, dolayısıyla yeni bir edebiyat dilinin meydana gelmesi işi de, yeni bir süreç ister. Fakat bu yeni süreç, bugünden yarına oluşabilecek bir keyfiyet değildir. Mazmunların oluşması, ortak bir dilin ortaya çıkartılması, söylemeye gerek yok ki, aynı zamanda bir gelenek meselesidir. O geleneğin içinde o kültürün unsurlarından olan edebiyatın, efsanenin, o kültürü oluşturan en hurda teferruatın bile payı bulunur.

Mazmunları oluşmamış veya var olan mazmunları geleneğinden kopmuş bulunan bir kültürel ortamda, yazı yazmak da cesaret istiyor. Aslında, yazı yazmak bir başına cesaret gerektirirken, mazmunlarından kopmuş bulunan bir kültürel ortamın yazarı, iki katlı bir cesareti yüklenmek zorundadır. Birisi, bizatihi yazmanın gerektirdiği cesaret; ikincisi de yanlış anlaşılmayı veya anlaşılmamayı göğüslemeyi gerektiren cesaret. Divan edebiyatı, kendi doğal kültürünün hasılası olarak ortaya çıktığı yerde ve zamanda, onun anlaşılması bakımından, değindiğimiz bağlamda bir güçlük söz konusu değildi. Ancak şimdi, içinde bulunduğumuz zamanda o kültürün kodları yitirilmiş bulunduğundan, o şiirlerin anlaşılmasında güçlüklerle karşılaşılıyor. Daha da kötüsü o şiirler yanlış da anlaşılıyor ve bu yanlış anlamaların üzerine, o dönemin hayat telakkisi ve hayat tarzı hakkında yanlış yorumlar geliştirilebiliyor. Bu gün, bu ülkede yazmaya cesaret eden kişi, belki de ortak mazmunların oluşmasında kendisinin de payının olacağını düşünerek teselli bulabilir ve böylece emeğinin karşılıksız kalmayacağını umabilir.