Bir harmanlık yazı

Kadim tarihlerin derin coğrafyası, "Bizim Deniz''in (Mare Nostrum) Doğusu", ya da Bereketli Hilâl, modern tecrübeleri itibarıyla düşünüldüğünde en az tarihi kadar derin bir dramı yaşamaktadır. Ortadoğu gibi basit, renksiz, ruhsuz bir coğrafya adı yakıştırması da bu dramın nominal karşılığı olsa gerekir. Özellikle kronolojik olarak 20.Yüzyıl herhalde ileride bu coğrafyanın en felâketli yüzyılı olarak yazılacak. Bereketli Hilâl adına 21.Yüzyıl''dan umutlu olmak ise en azından şimdilik mümkün gözükmüyor.

Bereketli Hilâl, tarihi boyunca sayısız fâcia yaşadı. Bu coğrafya bir taraftan kan davalarıyla kanadı durdu. Kavmiyetçilik iddiaları hiç dinmedi. Bereketli Hilâl''de din adına akıtılan kardeş kanının yine haddi hesabı yoktur. Ama, tekerlek, saban , ya da su bentleri gibi gramer mühendislik başarılardan; insanlığın acun algılamasının başdöndürücü ve en kapsamlı literatürü olan efsanelere ve destanlara ; oradan da mütekâmil İbrahimî dinlere, bilim, matematik ve felsefeye; medeniyetin soy kütüğü çıkarılırken en şaşırtıcı fasıllar yine bu coğrafyadan gelir. Bereketli Hilâl bir bakıma hem acılarıyla, hem de bu acıların dermanıyla donanımlıdır. Siyaseten de böyledir. Nitekim bu coğrafya, bir taraftan kan davaları sürerken, bir taraftan da bunların arasına giren ,onları etkisizleştiren ve barışık yaşatabilen bir pax- imperium geleneğini ihdâs etmeyi bilmiştir.

Zaten dramatik olan bu coğrafyanın modern müdahalelerle kendi tarihsel dengelerinin ve ayarlarının bozulmasıdır. Bu müdahaleler elbette ki dışarıdan geliyor. Bu özelliğiyle Bereketli Hilâl daima dış müdahale görmüştür. Bunlar bazen geçici kasırgalar biçiminde yaşanmıştır. Yıkıcı Moğol istilaları buna örnektir. Israrlı, inatçı Haçlı Savaşları ise sanılanın aksine "Haç" ve "Hilâl" dünyalarını, "şovalye" ve "gazi" ortak ahlâkında nesillerce harmanlayan, savaştan beklenmeyecek kadar tuhaf kültürel sonuçlar vermiştir. Dönüş yolunda olan bir Haçlı askerinin tuttuğu notlarda belirttiği üzere, kimsenin savaş başlarkenki halinde kalamadığı, biraz da düşman bildiğine dönüştüğü, savaşın içinde barışın, yani Bereketli Hilâl''in baskın çıktığı tuhaf bir tarihtir bu. Yüzyıllar öncesinde Latin şair Vergilius savaşa hazırlanan, ağzı köpükler içinde kalmış atları gördüğünde "biz bunların sabana koşulduğunu da gördük, barışa olan umudumuz bitmiş değil" diye yazabiliyordu.

Bereketli Hilâl''e Ortadoğu demek onun tarihsel yakışıklılığını karartmaktır. Âzalarını birbirine karşı kışkırtarak ondaki barış umudunu söndürmektir. Modern Orta-Doğu, Avrupa''nın modern dinamiklerle gözden geçirilip renklendirilen feodal siyasal kırk yamasını adeta bir deli gömleği gibi Bereketli Hilâl''e giydirmesidir. Gelin görün ki bu coğrafyaya hiç mi hiç yakışmayan siyasal kırkyamalar(patchwork) dikiş tutmuyor. Neresinden yamarsanız yamayın, bir yerinden patlıyor. Tuhaf bir terzilik var burada. Elbise bedene göre değil; beden elbiseye göre kesilip biçiliyor. Önce Balkanlar Avrupa''ya dâhil edilerek, Bereketli Hilâl''in çok önemli bir parçası, Diyâr-ı Rûm yalnızlaştırıldı. Daha sonra ise Mezopotamya , Diyâr-ı Rûm''dan kopartıldı. Bu coğrafyanın üzerinde ister kavmiyetçilik, ister dinsel farklılıklar üzerinden olsun sekterlik ve kan davası başıboş kaldı. Yani atlar sabana koşulmayı unuttu; sürekli olarak savaşa hazırlanıyor.

Bu işin dışarıdan görülen yüzü. İç manzara da bundan farklı değil. İnsafsızca çekilen yer altı sularının-bunu gâliba petrol olarak da düşünebiliriz- oluşturduğu obruklar gibi , Orta doğu sürekli bir iç çökmelerin coğrafyası.

Hâsılı; Orta-Doğu''lu kırkyamacı cinlikler ve hinlikler üzerinden değil; Bereketli Hilâl''in sağlam dikişli tarihsel derinliği ile tutarlı olarak düşünebilmeyi başarmaktır bu coğrafyanın makûs talihini değiştirebilecek olan. Unutmamak lâzımdır ki, başka diyarlarda Bereketli Hilâl''in sektlerinin bile ad benzerliğinin dışında somut karşılığı yoktur. Sadece burada bir karşılığı vardır. Yine unutmamak lâzımdır ki,"burası" bizim evimizdir ve "onlar" gittikten sonra "biz" yine burada kalacağızdır. Gün ola "harman" ola…