Anketler gerekli

Yasakların câzibesi bir kez daha ispatlandı: Bu yıl siyasi anketlerin yayınıyla birlikte düzenlemesi de yasaklandı; Yüksek Seçim Kurulu''nun (YSK) bu yasağını benden başka delmeyen gazeteci kalmadı. Her gazete, kendi tercihini destekleyen anketlerle okurunun karşısına çıktı. Mâkul olmayan her yasak gibi, seçim anketi üzerine konulan da delindi.

Geçmişte, bazı medya kuruluşlarının, anketleri, seçmen eğilimini etkilemek, sandıktan istediği sonucu çıkarmak üzere kullandıkları malum; konuya bazı sınırlamalar getirilmesi bu yüzden gerekliydi gerçekten. Ancak, bütünüyle bir yasaklama, uygulamayı imkânsız kılıverdi. Bugün yapılacak seçimin nasıl sonuçlanacağı konusunda kafalar karışık.

Olayı içinden çıkılmaz kılan anket üzerine konan yayın yasağı değil, YSK''nın yasada bulunmadığı halde yasağı düzenlemeye de yaygınlaştırması... Mersin polisi anket yapan bir-iki kişiyi yakalamış, İçişleri Bakanlığı "Yasak neleri kapsıyor?" diye sorunca, YSK''dan "Anketle ilgili her şeyi, düzenlenmesini bile" anlamına gelen bir cevap çıkmış... YSK, "Vatandaşlarla görüşülerek doldurulduğu" için anket formlarını "Siyasi içerik taşıyor" diye yasaklamış... Yapılan itirazları da, "Formlar dağıtılarak seçimler öncesinde yaptırılacak anketler vatandaşın oyunu etkileyici sonuç doğuracağından yasanın yasak kapsamında bulunmaktadır" gerekçesiyle reddetmiş YSK.

Bir anket şirketi yetkilisine, "Yasak bu kadar genişletildiği halde durmamışsınız, nasıl başardınız?" dediğimde, "Bir kaç anketçimiz içeride" cevabını verdi bana. Ağır cezalık bir yasağı delmeyi göze alacak kadar önemli bir iş seçim anketi. YSK''nın, birkaç bin kişiyle yüzyüze görüşülerek form doldurulmasını "Vatandaşın eğilimini etkilemek" olarak görmesi ilginç; anket düzenleyenler form dolduranları etkilemiyor, form dolduranlar anket yaptıranların bakışını etkiliyor... Yani, sanıldığından 180 derece farklı bir etkilenme söz konusu anket çalışmasında.

Konulan anlamsız yasak yüzünden anket çalışması durmadı; kimi cezayı göze alarak anketçilerini sahaya gönderdi, bulgularını çalıştığı partiye sundu, medyayla paylaştı. Kimi de, sahaya anketçi göndermedi, telefonla ulaştığı kişilerin eğilimlerini yokladı, bulgularını rapor haline getirdi.

Verso''nun ünlü başkanı Erhan Göksel bu kampanya sırasında daha geniş bir alanda faaliyet gösterdi. Geçen seçimlerin sonuçlarını, partilerin geçmiş performanslarını yorumlayan, bu seçimde karşımıza çıkabilecek tablolara dikkat çeken ayrıntılı makaleler yazdı. Bazen bir gecede birden fazla değerlendirmesini aldım Erhan Göksel''in; ben kendi yorumlarımda bazılarını kullandım, aynı yorumlar birkaç yazara malzeme teşkil ettiği gibi gazetelerde manşet haber olarak da değerlendirildi.

Bu seçimde, ARAŞ İstanbul belediyesiyle ilgili çalışmalar yürüttü. Sonar Ankara ve İstanbul belediye seçimlerini göz hizasında tuttu. ANAR hem Türkiye geneli hem de büyük kent belediye seçimlerini yakından izledi. Mülkiyeliler Vakfı''nın bütün Türkiye''yi kapsayan bir çalışması ellerde dolaştı. En son Parametre''nin Türkiye geneliyle ilgili bir çalışmasından haberdar oldum. Bütün çalışmalarda ortak noktalar bulunduğu gibi ters bulgulara da rastlanıyordu.

Eminim, YSK, bu yıl geniş kapsamlı uyguladığı anket yasağının yanlış sonuçlara yol açtığını anlar ve yasa koyucunun sınırlı gerekçesini kendi uyacağı doğal sınır olarak kabul eder. Anket yapılmasını yasaklamak akıllı işi değil çünkü. Bugün, her ülkede, demokratik sistemin en doğal uzantısı olarak görülür kamuoyu yoklamaları; ABD başkan adayları yanlarında sürekli bir ''polster'' (yoklama yapan uzman) taşırlar seçim kampanyası sırasında. Uzmanın görevi, adayın popülerliğini, hangi konulara eğildiğinde vatandaştan hangi tepkiyi aldığını, üslubunun beğenilip beğenilmediğini sürekli denetlemektir. Kampanyanın her adımında, uzmanın verdiği raporlar istikametinde, tutum ve tavır yeniler adaylar... Bizde de, anketlerin, partileri yanlışlarını düzeltmeye sevk etmede, en etkili propaganda konusunu ve üslubunu tespitte işe yaradığını biliyoruz.

Kamuoyu yoklaması yapanlar büyük bir riski de üstleniyorlar elbette; bulguları, yorumları ve tahminleri gerçeklerle ne kadar örtüşüyor; bunu seçim gecesi herkes görebiliyor. Kimse itibar kaybına uğramayı göze alarak, birkaç gün içinde yalanlanacak taraflı bir anket yayınlamayı göze alamaz. Alırsa sonucuna da katlanır.

Seçim yasağı bittiğinden yayımında mahzur bulunmayacağı için, yarın, elimdeki anket sonuçlarını topluca sunacağım. Sandıktan çıkan gerçek sonuçlarla kurumların bulgularını karşılaştırıp kendi hükmünüzü kendiniz verirsiniz artık.

DÜZELTME- Cuma günkü Kulis''te beğenerek tavsiye ettiğim Dr. Ergün Yıldırım''a ait iki kitabı temin edebileceğiniz telefonları yanlış vermişim. "Değişen Din Anlayışının Sosyolojisi" ile "İktidar Mücadelesi ve Din" adlı kitapları Hayat Yayınları''ndan temin edebilirsiniz (Tel.: 212- 5170957; Faks: 212- 5162321). Süleyman Kocadağ''ın "Tarihte ve Günümüzde Türkiye''yi Parçalama ve Paylaşma Planları" adlı kitabını isteyebileceğiniz Kayseri''deki Vatan Yayınları''nın telefonunu da tekrarlamakta yarar var: 352- 4373990). T.K.