Bağımsız gazetecilik?

Dünkü Milliyet''i bir kenara koyup saklamak gerek; çünkü dünkü Milliyet, Milliyet''in kendi içindeki çoksesliliğin en çarpıcı örneklerinden biri" diye girmiş yazısına Yalçın Doğan... Gazetenin yayın yönetmeni Yalçın Doğan''ın yazıları artık birinci sayfadan duyuruluyor; bu heyecanlı satırlar Milliyet''te dün yayımlandı.

Dünyanın hiç kuşkusuz en etkili gazetesi New York Times''ın yayın yönetmenliğinden emekli Max Frankel''in anılarında da böyle bir ''saklanacak gazete'' olayı var. Rusya''daki meşhur ağustos krizi sırasında tankların üzerine çıkan Boris Yeltsin''in foroğrafı bulunan nüshada manşet şuydu: "Darbe başarısız kalınca Gorbaçov döndü, ama esas kazanan Yeltsin." NYT''ın sahibi, o nüshayı görünce, yönetmene, "Bu nüshadan yedisini torunlarım için bir kenara ayırıyorum" notunu göndermiş... (s. 523)

Yalçın Doğan işi patronuna bırakmıyor, kendi hazırladığı bir gün önceki gazetenin "Bir kenara konup saklanacak" değerde olduğunu kendisi ilân ediyor... Kasdettiği, şu sıralarda bilen bilmeyen herkesin yüksek sesle tartıştığı ''tahkim'' konusundaki farklı seslere gazetede yer verilmesi. Altan Öymen, Hasan Pulur, Güngör Uras tahkimi eleştiriyor, Doğan Heper ve Taha Akyol savunuyormuş... Şöyle diyor: "Gazete içinden ya da dışından herhangi bir kişi ya da kurumdan emir almadan, onların etkisinde kalmadan herkes dilediği gibi yazıyor..."

Geçen hafta bir dost evinde karşılaştığım bir büyük gazete yayın yönetmeni de, "Sen sürekli beni eleştiriyorsun" dedi yüzüme karşı ve ekledi: "Oysa bak, bizim gazetede herkes bildiği gibi yazıyor. Ben tahkim taraftarıyım, ama benim şu yazarlarım (burada isim verdi) tahkimi savunanları kapitülasyoncu olmakla eleştiriyorlar. Nerede? Benim yönettiğim gazetede..."

Bu çıkışlar bir gerçeğe işaret ediyor: Gazete yönetmenleri uzak ve yakın çevrelerinden eleştiri yağmuru altındalar. İnsanlar, medyanın belirli bir görüşü zorla benimsetmeye çalıştığına inanıyorlar; yönetici ve yazarların emir ve tâlimatla kaleme sarıldığı kanısındalar. Bu eleştiriler yönetmenleri karşı-saldırıya sevk ediyor... Birinin yüzüme karşı yaptığını Yalçın Doğan birinci sayfaya taşınan sütununda bütün Türkiye''ye ilân etmiş sadece...

Önceki akşam, kendimi ülkemizin öndegelen gazetecileriyle çevrili bulduğum başka bir dost dâvetinde, Abdullah Öcalan ile ilgili esrarengizliği soruya dönüştürdüm. Aylar boyu cellâtlığa soyunacak şiddette yazılar yazan yazarlar, sanki âniden hidayete ermiş gibi, bir günde tam aksi yönde tavır aldılar; bu nasıl oldu? Ortaya attığım soruya, "Gazetelerin girişinde iknâ odaları mı var; ilham tek tek mi geliyor, yoksa topluca hidayete erme mi söz konusu?" gibi espriler de ekledim... Aldığım cevaplar, ne yazık ki, tatmin edici olmaktan uzaktı.

Yalçın Doğan gazetenin ''tahkim'' konusundaki haber politikasını şöyle açıklıyor: "Çünkü devlet kurumları soyuluyor. Bu kurumlar siyasetin etkisinden kurtulamıyor. Bunlar ekonomik olarak da enflasyonun kaynaklarından biri. O zaman bunlar bir an önce özelleşmeli. Özelleşmedeki engeller kalkmalı. Demek ki tahkimin önü açılmalı." Aristo mantığının yanlışlığına şu önerme örnek verilir: "Tabiatta nâdir olan şeyler kıymetlidir; kör eşek de tabiatta nâdirdir, demek ki kör eşek de kıymetlidir." Yalçın Doğan''ın "Tahkim neden gerekli?" sorusuna cevaben verdiği önerme sakat mantığa daha iyi bir örnek bence...

Zaten konumuz "Tahkim neden gerekli?" sorusunun cevabı değil. İnsanlar, kolları her alana uzanan medya patronlarının sahip oldukları gazeteleri kendi çıkarlarına hizmet için tepe tepe kullandıklarına inanıyorlar. ''Uluslararası tahkim'' imtiyaz anlaşmaları için isteniyor, o anlaşmalar daha çok enerji alanında; bugüne kadar açılan enerji santrali ve dağıtım şebekesi ihalelerine katılanların hemen hepsi medya patronu. En büyük ihalelerin ardında da Milliyet ile Hürriyet''in patronu olan Aydın Doğan var.

Max Frankel''in önemli temsilcilerinden biri olduğu itibara düşken gazeteciler açısından, sonuçta patronun çıkarlarını savunmak anlamına gelecek yayın politikaları düşünülebilir bir şey değildir. Frankel, başında bulunduğu -şirketler değil- hayır kurumlarıyla ilgili haber yapılması konusunda bile patronunun ısrarcı olmadığını kitabında şöyle anlatıyor: "Punch (NYT sahibi) haber sayfalarında asla kendi tatminini aramadı. Gazetenin diğer yöneticilerinin, tanıdıklarının ve iş arkadaşlarının tatmini de söz konusu olmadı. Baştan çıkarılabilme sınırımız, bir dostunun veya bir reklâmverenin kızının düğün duyurusunun yapılmasından ibaretti. Eğer yanlış bir haber sonrası bir düzeltme talebiyle karşılaşırsa, bütün yaptığı, ''Sorun nedir, bir ilgileniver'' veya ''Bir bak bakalım bir şey yapılabilir mi?'' gibi bir notu göndermekle sınırlıydı." (s. 517)

Sözün kısası şu: Bırakın göstermelik bir kaç aykırı yazıyı ''çok seslilik'' örneği olarak sunup övünmek, bütün yazarlar aleyhte yazsalar bile, "Özelleştirme şart, bunun için de tahkim gerekli" tarzında bir akıl yürütmenin ''gazetenin haber politikası'' olarak yansıtıldığı bir anlayış var oldukça, medyanın bağımsızlığından ve itibarından bahsedilemez...

Bu arkadaşlara, biri, o eski vecizeyi hatırlatsa ya: "Haber kutsal, yorum hürdür." Habere dokunduğunuz, onu kişisel, zümresel veya şirket çıkarlarına âlet ettiğiniz müddetçe, yaptığınıza ''bağımsız gazetecilik'' denemez a dostlar...